‘Zou je naar het Westen willen?’ ‘Binnen een seconde!’

Over:..

Ghana heeft deze week de middelbare leeftijd van 50 jaar bereikt. Vuurwerk in de hoofdstad Accra, een roedel aan staatshoofden op bezoek, beschouwingen over de stand van Afrika in de internationale pers. Ghana was de eerste kolonie die onafhankelijk werd in Afrika ten zuiden van de Sahara, vandaar. Zegt al dit gejubel de Ghanese jongeren nog wat?

Komla Dumor, een Ghanese journalist van de BBC World Service (op de radio klinkt zijn naam als ‘do more’, geen gek motto voor een halve eeuw vrijheid) haalde ruim tweehonderd jongeren naar een zaal van de British Council in Accra om de balans op te maken. Via de website van de BBC valt die bijeenkomst te beluisteren. (news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6416841.stm ) En er staat een geschreven verslag op de site.

Je zou het ironisch kunnen vinden dat de British Council onderdak bood, het orgaan waarmee de vroegere koloniale macht nog wat culturele invloed wil uitoefenen, of dat de Britse BBC, het mooiste overblijfsel van het vroegere imperium, zo uitgebreid verslag doet van de heuglijke gebeurtenissen, maar de verslaggeving is grotendeels in handen van Ghanezen, dus vooruit. In het rijke dossier Ghana@50 vallen geluidsfragmenten te beluisteren van de onafhankelijkheidsrede van de eerste president Kwame Nkrumah en helemaal fijn is een overzicht in geluidsfragmenten van vijftig jaar Ghanese muziek, van highlife tot hiplife.

En dus het debat onder leiding van Dumor. Is Ghana een land met mogelijkheden voor jongeren, vraagt hij. ‘Steek je hand maar op; ik tel er twintig of dertig.’ Moet je dan naar het buitenland om succes te hebben, vraagt hij, een beetje naar de bekende weg. Geroezemoes, waaruit een vrouw het woord krijgt: natuurlijk, als je een prettig leven wilt, moet je wegwezen. Jongeren met en diploma vinden geen werk in Ghana, zegt ze. Dat komt door het nepotisme, de ouderen verdelen alle baantjes onder elkaar, al zijn ze lang niet zo goed opgeleid.

Wie in de zaal wil per se in Ghana blijven, vraagt Dumor. Nu schat hij veertig à vijftig handen van idealisten. Er is een (oudere) onderzoeker van het statistisch bureau van Ghana aanwezig, die de cijfers geeft. Ernest Aryeetey zegt dat van de afgestudeerden van de medische faculteit de helft binnen twee jaar naar Amerika of Europa is vertrokken, ‘en 80 procent binnen vijf jaar’. Die brain drain is een ramp voor het land. Er volgt een woordenwisseling over wie daaraan de meeste schuld heeft.

Een werkloze ex-student, Mathias Gakpo (25), vindt het verwijt aan de jongeren die weggaan onterecht: ‘Je krijgt hier geen baan. Je gaat naar een kantoor en daar zit zo’n oude man met een paar jaar middelbare school en die duwt je diploma’s zo van tafel!’ Zou hij naar het Westen willen, vraagt Dumor. ‘Binnen een seconde!’ roept Gakpo uit.

Een oudere dame vindt dat toch een laakbare houding. Jongeren gaan naar Londen om vloeren te boenen, met een universitaire graad op zak. Dat is toch idioot, vindt zij: ‘Waarom blijf je dan niet hier en zet, met al die diploma’s, hier een schoonmaakbedrijf op?’ Makkelijk gezegd, repliceert een jonge vrouw. ‘Als alle politici, van de president tot de laagste, hun kinderen naar scholen in het buitenland sturen, waarom zou ik dan niet weggaan?’ De oudere dame: ‘Je moet iets doen voor je natie.’ De jonge vrouw: ‘Dan moeten we ook allemáál blijven.’

Dumor snijdt een ander onderwerp aan: zijn de Ghanese politici betrouwbaar? Hij ziet één hand de lucht in gaan. Een mevrouw van de universiteit in Accra: ‘Als je ze van nabij meemaakt, zoals ik, weet je hoeveel tijd ze besteden om ons ten dienste te zijn; ze krijgen er maagzweren van.’ Het hoongelach is duidelijk te horen.

Er volgt discussie over de vraag of de nieuwe generatie minder corrupt zal zijn en minder aan vriendjespolitiek doet. Een vrouw: ‘Kijk eens hier op de universiteit naar die jonge leiders, wie zijn nu het corruptst, hè, de oude of de jonge?’ Een ander beaamt: ‘Die houding van oud is slecht, jong is goed, klopt gewoon niet.’ Een jonge man werpt tegen dat jonge leiders een corrupte zooi erven: ‘Er wordt van ons verwacht dat we in zee vissen, terwijl alle vissen al dood zijn.’

Goed, is Ghana al met al nu beter af dan vijftig jaar geleden, vraagt Dumor aan de zaal. ‘Het is maar met welke andere landen je het vergelijkt, met die om ons heen of met Amerika’, antwoordt een studente. En hoewel het in Ghana misschien beter is dan in buurlanden, veel is schijn, vindt zij: ‘We hebben gratis onderwijs, maar als je naar een dorp gaat, kennen de kinderen het Engelse woord spoon nog niet eens. Een student journalistiek, die eerder drie jaar onderwijzer was op een dorpsschool voegt daaraan toe: ‘Je moet ze in hun eigen tal aanspreken, anders begrijpen ze niets.’

Er is ook iemand van de regering aanwezig, Frank Agyekum. Hij heeft het maar moeilijk met al die kritiek, schrijft Alexis Akwagyiram op de BBC-site. ‘Ondanks de airconditioning zit de minister te zweten.’

‘Ghana heeft het goed gedaan’, zegt de minister; volgens Akwagyiram, ‘onder algemeen gekreun’. De minister geeft toe dat vijftig jaar geleden meer werd verwacht dan hoe het er nu voorstaat, maar Ghana heeft toch ‘een bloeiende democratie’, een ‘stabiele economie’, en ‘er is geen burgeroorlog’ zoals elders in Afrika.

Uit het verslag: ‘Samuel Ablakwa geeft de stemming van velen weer als hij zegt dat de afwezigheid van burgeroorlog niet genoeg is als bron van trots.’ De 26-jarige politicoloog zegt verder dat het onderwijs niet zo gratis is als de minister beweert, want boeken en uniformen moeten ouders zelf betalen, en velen kunnen dat niet. ‘Daarom zie je zoveel kinderen op straat husselen.’ Op het geluidsverslag is gelach en applaus te horen bij zijn uitmijter: ‘Ik moet nog steeds emmers water op mijn hoofd sjouwen – op mijn leeftijd!’

Over gebrek aan levendig en vrolijk debat heeft Ghana in ieder geval níet te klagen. Voor de iets ouderen die zich nog de militaire dictaturen in het land herinneren, moet dat een weldaad zijn.

Wim Bossema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden