Nieuws

Zorgorganisaties vrezen ‘zorginfarct’ en ‘code zwart’ bij uitblijven vaccinatie

Zorgorganisaties in thuiszorg en de gehandicaptenzorg vrezen dat hun medewerkers opnieuw achteraan in de rij moeten aansluiten als het gaat om een coronavaccinatie. Dat kan leiden tot een ‘zorginfarct’ in de gehele keten, vrezen zij.

Een wijkverpleegkundige aan het werk in het Gelderse Renkum. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een wijkverpleegkundige aan het werk in het Gelderse Renkum.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat deze zorgmedewerkers, net als het personeel in de verpleeghuizen, met een vaccin van Pfizer zouden worden ingeënt. Maar na herhaaldelijke kritiek van de Gezondheidsraad, en omdat het mogelijk werd het Pfizer-vaccin toch kleinschalig toe te dienen, werd de vaccinatiestrategie aangepast. De ouderen en mensen met een beperking konden toch eerst zélf worden ingeënt, en niet de ‘beschermende ring’ van personeel die voor hen zorgt.

De zorgmedewerkers zouden daarom moeten wachten tot 8 februari, als het AstraZeneca-vaccin voor de zorgmedewerkers beschikbaar was. Maar ook die planning staat nu op losse schroeven. Later vandaag adviseert de Gezondheidsraad voor wie het AstraZeneca-vaccin, dat in veel kleinere hoeveelheden beschikbaar komt dan was voorzien, het eerst moet worden ingezet.

Daarbij bekijkt de Gezondheidsraad nadrukkelijk de mogelijkheid of mensen tussen 60 en 65 jaar misschien toch voorrang moeten krijgen (boven die leeftijd is weinig bekend over de werkzaamheid van het vaccin); dat zijn 1,1 miljoen mensen in Nederland. Dat zou betekenen dat de zorgmedewerkers pas eind maart aan de beurt zijn. ‘De kern van het probleem’, zei minister Hugo de Jonge dinsdag op de persconferentie, ‘is telkens een te kleine levering.’

Ook Denemarken en Noorwegen geven het coronavaccin van AstraZeneca voorlopig niet aan 65-plussers. De gezondheidsautoriteiten in de Noord-Europese landen zeggen dat er te weinig informatie is over de werkzaamheid bij ouderen.

De EU heeft het middel van AstraZeneca vorige maand als derde coronavaccin goedgekeurd. Sindsdien hebben gezondheidsdiensten in meerdere EU-landen geadviseerd ouderen nog niet te vaccineren met dat middel. Het gaat onder meer om Duitsland en Zweden.

Het hoofd van de Noorse gezondheidsdienst legde op een persconferentie uit dat er maar een beperkt aantal ouderen meedeed aan het onderzoek van AstraZeneca. Daarom zou niet helemaal duidelijk zijn hoe effectief het middel precies is bij die groep.

In andere kritische EU-landen klonk hetzelfde argument. De Gezondheidsraad in Nederland komt donderdag met een advies over de Nederlandse vaccinatiestrategie.

Zorginfarct

‘Ik werd hier zo boos van. Dit kan toch niet waar zijn?’, zegt Aline Poolen van ouderenzorgorganisatie Zorgaccent. ‘Onze medewerkers zijn heel braaf, wachten netjes op hun beurt, en vervolgens worden ze niet op hun beurt volgens planning en afspraak gevaccineerd, maar naar achteren geschoven.’

De verschuiving zal grote gevolgen hebben voor alle vormen van zorg, waarschuwt Poolen. ‘Wij kunnen onze zorg niet stopzetten, of mensen naar huis sturen. Onze cliënten zijn al thuis. Anderhalve meter afstand houden is onmogelijk, dus zelfs met beschermingsmiddelen raken onze mensen besmet. Zeker omdat ouderen niet altijd vertellen dat ze zich niet lekker voelen, of omdat de ziekte zich anders uit. En zo kunnen thuiszorgmedewerkers, die tot wel twintig cliënten op een dag zien, weer anderen besmetten.’

Gevolg is, zegt Poolen, dat bij een toename van de Britse variant ook het aantal besmettingen onder medewerkers en cliënten snel zal toenemen. Daardoor is er meer werk voor minder mensen. Patiënten zullen eerder naar het ziekenhuis toe moeten omdat er thuis niemand voor hen kan zorgen, en ze kunnen minder snel het ziekenhuis uit, omdat er geen wijkverpleging is om de mensen op te vangen. ‘Dan krijg je een zorginfarct in hele keten.’

Het inenten van 60-plussers, toch een groep bij wie de ziektelast van het coronavirus hoog is, gaat volgens Poolen niet helpen om een zorginfarct te voorkomen of de thuiszorg te ontlasten. ‘Het zal de druk op de ziekenhuiszorg en de ic's wat verlichten, maar het gaat de thuiszorg helemaal niets helpen.’

Poolen: ‘Het gaat om 145 duizend medewerkers in de wijkverpleging en thuiszorg en nog 40 duizend medewerkers in de verpleeghuizen. Als je die niet eerst vaccineert, snap ik er helemaal niets meer van.’

Code zwart

Ook in de gehandicaptenzorg is de boosheid groot dat de optie van uitstel nu op tafel ligt. Afgelopen maandag stuurde de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland een brandbrief waarin ze de minister waarschuwde dat uitstel van vaccinatie van het personeel ‘niet verantwoord’ zou zijn.

In de gehandicaptenzorg (185 duizend medewerkers), zegt Sam Schoch, bestuursvoorzitter van zorgorganisatie Middin, is nabijheid van het grootste belang. Bewoners van zorginstellingen is niet uit te leggen dat handen wassen belangrijk is, dat een knuffel niet meer mag. Bovendien kampt de sector al met de meest krappe personeelsbezetting van alle zorgsectoren.

Schoch: ‘Als straks door de Britse variant hele teams en locaties uitvallen – en we zien al de eerste brandhaardjes ontstaan – dan kunnen wij de meest basale vormen van zorg niet meer leveren. Wij hebben op verzoek van de Roaz (Regionaal overleg acute zorgketen, red.) met onze collega-instellingen de zwarte scenario’s opgesteld. Hoe we eerst al onze medewerkers zullen inzetten, dan de flexwerkers, dan personeel van andere instellingen, het kantoorpersoneel, dan zelfs familie en vrienden. En daarna? Nobody knows...’

Het steekt Schoch dat er zo weinig oog is voor de gehandicaptenzorg, een sector die doorgaans niet hoog van de toren blaast. ‘Het werkt nu in ons nadeel dat wij zo rustig zijn. Nu lijkt het alsof het beleid aan de opinietafels wordt gemaakt. Als de grote ziekenhuismeneren aan tafel gaan zitten, beginnen daar binnen een week de vaccinaties.’ Dat geldt niet voor de sector ‘die voor veel mensen verborgen is. Alleen als je een naaste hebt, die bij één van onze instellingen woont begrijp je de mate van intensieve zorg die wij moeten leveren. Maar uit het oog is uit het hart, daardoor dreigt bij ons een stille ramp.’

Ook Bianca Buurman, voorzitter van V&VN, de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden, vindt dat er sprake is van ‘te weinig urgentiebesef’ als het om deze sectoren gaat. ‘We gaan ervan uit dat vanaf 8 februari de wijkverpleging en de gehandicaptenzorg volgens afspraak gevaccineerd wordt. Zo niet, dan kijken we morgen naar vervolgstappen.’

De eerste bewoners van gehandicaptenzorginstellingen kregen 18 december 2020 hun vaccinatie. Zoals bij zorginstelling Middin in Den Haag. Er heerst een liefdevolle chaos, zoals te lezen is in deze reportage.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden