Nieuws Ziekteverzuim en personeelsverloop GGZ

Zorgmedewerkers zeggen weer vaker baan op en zijn weer vaker ziek: ‘De sector is ziek’

Werknemers in de zorg hebben zich afgelopen jaar opnieuw vaker ziek gemeld en hebben wederom vaker hun baan opgezegd dan het jaar ervoor. Miljardeninjecties van het kabinet in de verpleeghuiszorg, regionale ‘actieplannen’ en landelijke reclamecampagnes hebben die uitstroom niet kunnen voorkomen. Dat blijkt uit de Barometer Nederlandse Gezondheidszorg van EY, waarvoor de adviesorganisatie 674 zorgjaarrekeningen doorploos.

Een verpleegkundige geeft een patient haar medicijnen. Beeld Hollandse Hoogte / Frank Muller / Zorginbeeld

Het verzuim steeg volgens het rapport naar een ‘recordhoogte’ van 5,9 procent, het verloop kwam in 2018 uit op 15,7 procent, het hoogste niveau in jaren. Die ‘absoluut zorgelijke’ cijfers laten volgens Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt in Tilburg, zien dat de sector ‘ziek is geworden’. 

Volgens Wilthagen is een verzuimpercentage van 4 procent al hoog, tegen de 6 procent is ronduit alarmerend.  ‘Dat doen mensen niet omdat ze een dagje geen zin hebben, ze willen de patiënt echt niet benadelen.’ In sommige gebieden van de zorg, zoals de GGZ, verliet bijna één op de vijf medewerkers de werkgever. Wilthagen: ‘Dat soort percentages halen ze in Zweden pas na drie jaar’.

Medewerkers verlaten de zorg vanwege de hoge werkdruk en regellast. Daardoor loopt de werkdruk voor de achterblijvers alleen nog maar verder op en moeten zij vaker invallen tijdens de nachten en in weekenden, wat opnieuw z’n weerslag heeft op de verzuim- en verloopcijfers. ‘Die vicieuze cirkel is niet zomaar te doorbreken met een paar overheidsprogramma’s’, zegt Wilthagen. ‘We zijn een heel eind van huis geraakt door de bezuinigingen tijdens de crisis en de jaren daarna. Het herstel zal lang duren.’

Volgens het ministerie is dat herstel inmiddels ingezet. Toch noemen de ministers De Jonge en Bruins en staatssecretaris Blokhuis in een gezamenlijke verklaring het verzuim en de uitstroom ‘zorgwekkend’. ‘We zien gelukkig dat steeds meer mensen kiezen voor een baan in de zorg. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat we deze mensen ook vast weten te houden. Minder overbodige regels, een normale werkdruk, vaste contracten.'

De ‘mooie, vette campagnes’ van het ministerie, zegt Elise Merlijn, bestuurder bij FNV Zorg & Welzijn, zijn vooral gericht op het binnenhalen van mensen, niet op het binnenhouden van het huidige personeel. Vooral jonge medewerkers houden het snel voor gezien. ‘Tijdens hun stage zijn ze nog wel gemotiveerd, daarna valt de werkelijkheid van steeds wisselende diensten en altijd maar moeten invallen rauw op hun dak.’ Het heeft ertoe geleid, zegt Merlijn, dat de gemiddelde leeftijd van zorgpersoneel de afgelopen jaren is gestegen van 44 naar bijna 48 jaar. ‘Jonge mensen laten zich niet uitbuiten. Zij gaan elders aan de slag.’

Topsport

Volgens hoogleraar Wilthagen zullen overheden en werkgevers ‘moeten erkennen dat werken in de zorg een soort topsport is’. De arbeidscondities moeten volgens hem daarom ook top zijn. ‘Mensen moeten kunnen doorgroeien naar andere aspecten van het werk, er een tijdje tussenuit kunnen gaan, een opleiding kunnen doen.’ Een ingewikkelde, paradoxale keuze, zegt Wilthagen, nu de tekorten zo nijpend zijn.

De huidige cao-onderhandelingen verlopen uiterst moeizaam. Duizenden jeugdzorgmedewerkers staakten maandag en in ziekenhuizen in het hele land voeren verpleegkundigen actie. Merlijn van de FNV: ‘Werkgevers gooien met minachting een eindbod op tafel en daarna begint het intimideren en negeren. Maar het is code rood. Er moet iets veranderen, anders eindigt de zorg in een groot drama.’

Maar ook een goede cao alleen zal volgens Jacqueline Joppe, bestuurder bij branchevereniging voor zorginstellingen Actiz, de problemen niet kunnen oplossen. ‘Natuurlijk moeten de bonden ons aanspreken op fatsoenlijk werkgeverschap. Maar er is geen tovertruc die deze problemen kan oplossen. We hebben in absolute zin gewoon te weinig mensen in Nederland om de zorg op deze manier te kunnen blijven organiseren.’ Ook technologische innovaties en een maatschappelijke discussie over hoe ook niet-zorgmedewerkers bij de zorg betrokken kunnen worden, kunnen helpen om de knoop te ontrafelen, zegt Joppe. ‘Hoe denk je dat een zorgbestuurder zich voelt die veertig vacatures heeft openstaan, en nul reacties krijgt? Dat is superfrustrerend.’

Meer zzp’ers

Een steeds groter deel van de medewerkers die hun vaste baan opzeggen, laat zich vervolgens weer inhuren als zzp’er, vaak tegen een hoger tarief. Het zou één van de verklaringen kunnen zijn waarom de GGZ er qua verlooppercentage uitspringt, denkt brancheorganisatie GGZ Nederland, ‘al hebben we er niet echt een goede verklaring voor’. 

Psychiaters en psychologen hebben het werk als zzp’er voor het uitkiezen, en opteren dan meestal voor de krenten uit de pap, ‘en dus niet de crisis-, weekend- en avonddiensten’. Ook de inhuur van flexibel personeel steeg afgelopen jaar opnieuw en kostte de zorginstellingen in totaal 2,6 miljard euro.

Meer over de arbeidsmarktproblematiek in de zorg

Het verloop in de zorg is gigantisch. Hoe houd je verpleegkundigen binnenboord?

Zorgbestuurder doet noodkreet aan personeel: ‘Blijf alsjeblieft bij ons werken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden