Nieuws MammaPrint

Zorginstituut geeft negatief gebruiksadvies voor MammaPrint, genetische test die noodzaak chemo voorspelt

Het Zorginstituut waarschuwt voor mogelijk extra sterfgevallen bij het gebruik van de MammaPrint, een genetische test die kan voorspellen of vrouwen met borstkanker een chemokuur nodig hebben. Talloze Nederlandse ziekenhuizen gebruiken de test en de meeste zorgverzekeraars vergoeden de MammaPrint. Het Zorginstituut geeft een negatief gebruiksadvies. ‘Wij vinden dat de test vrouwen onvoldoende helpt bij hun besluitvorming.’

De Mammaprint heeft van het Zorginstituut een negatief gebruiksadvies gekregen.

De MammaPrint, een door Nederlandse wetenschappers ontwikkelde genetische test die kan voorspellen of vrouwen met borstkanker een chemokuur nodig hebben, biedt patiënten onvoldoende zekerheid en kan zelfs leiden tot een toename in sterfgevallen. Dat concludeert het Zorginstituut na een analyse van de meest recente onderzoeksgegevens. De test moet dan ook niet vanuit het basispakket worden vergoed, schrijft het Zorginstituut in een advies aan de minister.

Dat advies is opmerkelijk omdat de test niet alleen in de Nederlandse maar ook in de Europese en Amerikaanse richtlijnen voor de behandeling van borstkanker is opgenomen, wat erop duidt dat artsen de test verantwoord vinden. De genetische test wordt hier inmiddels in tal van ziekenhuizen gebruikt en door de meeste zorgverzekeraars vanuit een coulanceregeling vergoed. Met de aanbeveling om de MammaPrint niet in het basispakket op te nemen, dreigt een einde te komen aan het gebruik van de test, schrijven vier beroepsverenigingen en twee patiëntenverenigingen in een gezamenlijke verklaring.

Overbehandeling

De MammaPrint werd twaalf jaar geleden bedacht door René Bernards en Laura van ’t Veer, toentertijd hoogleraren aan het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis, die er een bedrijf voor oprichtten. Tot dan toe werd de kans op uitzaaiingen bepaald aan de hand van kenmerken van de patiënt en van de tumor (zoals de grootte en het aantal aangetaste lymfeklieren). Volgens de onderzoekers zou die aanpak leiden tot overbehandeling en kregen vrouwen te vaak voor de zekerheid een chemo die achterwege had kunnen blijven. Met hun genetische test konden artsen bij vrouwen met beginnende borstkanker veel nauwkeuriger de noodzaak van chemo beoordelen. Jaarlijks komen hier tweeduizend vrouwen voor de test in aanmerking.

Een groot Europees onderzoek onder zevenduizend vrouwen wees twee jaar geleden uit dat vrouwen die op basis van de MammaPrint geen chemokuur hadden gekregen, een uitstekende kans op genezing hadden. De studie werd gepubliceerd in het New England Journal of Medicine, een van de beste vakbladen ter wereld. Dat gaf de resultaten een stevige steun in de rug: onafhankelijke deskundigen hadden immers de testresultaten positief beoordeeld. Bij bijna een kwart van alle patiënten met beginnende borstkanker, zo was de prognose, zou de MammaPrint een onnodige chemokuur kunnen voorkomen. Agendia, dat de test verkoopt, groeide uit tot een van de grootste biotechbedrijven van Nederland. Van ’t Veer ontving een paar jaar geleden een Europese prijs voor haar uitvinding, die werd omschreven als ‘revolutionair’. 

Zelfde onderzoek, andere conclusie

Het Zorginstituut heeft nu naar hetzelfde onderzoek gekeken en komt tot een andere conclusie. De vrouwen uit het onderzoek werden vijf jaar gevolgd en daarna werd bekeken hoeveel van hen nog leefden en hoeveel vrouwen bovendien geen uitzaaiingen hadden. De marge in de zogeheten betrouwbaarheidsintervallen is in die resultaten te groot, verduidelijkt Sjaak Wijma, voorzitter van het Zorginstituut. Die marge loopt op tot ruim 5 procent en dat betekent, zegt hij, dat lang niet zeker is dat alle vrouwen op basis van de test terecht geen chemo krijgen. Dat kan onder patiënten leiden tot een ‘aanzienlijke toename in sterfte’, schrijft het Zorginstituut in een verklaring die op de website is gepubliceerd. Wijma: ‘Op basis van deze cijfers vinden wij dat de test vrouwen onvoldoende helpt bij hun besluitvorming. De onzekerheid is te groot. Als we chemokuren kunnen voorkomen, dan geeft dat veel gezondheidswinst, maar we vinden de inzet van deze test nu niet verantwoord.’ Met de prijs van de Mammaprint (ruim 2.500 euro) heeft de afwijzing niets te maken, benadrukt Wijma. ‘Als je vrouwen een chemo kunt onthouden, is dat veel goedkoper.’

Internist-oncoloog en epidemioloog Gabe Sonke, woordvoerder van de NVMO, de beroepsvereniging van medisch oncologen, noemt het besluit van het Zorginstituut onbegrijpelijk. Hij zegt dat bij de analyse niet de juiste gegevens zijn gebruikt en dat daardoor de onzekerheid die de test geeft sterk wordt overschat. De methodologie van het onderzoek naar de MammaPrint is indertijd afgestemd met tal van internationale statistici, zegt Sonke. Het is een methode die de komende jaren bij persoonlijke kankerbehandelingen steeds opnieuw zal worden gehanteerd, verwacht de internist-oncoloog. Artsen moeten volgens hem snel met het Zorginstituut overleggen om de regelgeving te herzien en te voorkomen dat het ontwikkelen en het toepassen van nieuwe testen en behandelingen wordt ontmoedigd.

Nadenken

De MammaPrint wordt in andere landen, waaronder de Verenigde Staten, wel vergoed. Zorgverzekeraars kunnen hier zelf besluiten of ze de test blijven betalen. Voorzitter Wijma vindt dat de conclusie van het Zorginstituut verzekeraars én patiënten tot nadenken moet stemmen. ‘Als de test niet goed genoeg is, moet je die dan wel willen gebruiken?’ Sonke hoopt dat zorgverzekeraars zullen luisteren naar artsen en patiënten en noemt het ‘kwalijk’ dat het Zorginstituut de test als onveilig bestempelt: ‘Dat zal bij patiënten tot veel onnodige onrust leiden.’ De Borstkankervereniging is overtuigd van de meerwaarde van de test en denkt dat die een bepaalde groep patiënten kan helpen bij het maken van de afweging tussen voor- en nadelen van chemotherapie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden