Zorgenkind Californië blijkt opeens weer gezond

De Amerikaanse huizencrisis begon er en zelfs Arnold Schwarzenegger kreeg de Californische begroting niet rond. Nu is het tekort weg.

NEW YORK - Na jaren van financiële wanorde wordt in de Amerikaanse staat Californië voor het eerst sinds 2001 een begrotingsoverschot verwacht. Dankzij bezuinigingen, nieuwe lastenverzwaring en de economische groei in de VS heeft gouverneur Jerry Brown deze week het onverwachte nieuws kunnen melden.


'Het tekort is weg', zei de Democraat Brown donderdag, met een spoor van verbazing in zijn stem. 'We hebben het over een begroting in evenwicht voor de komende vier jaar. We hebben het over een bestaan met de middelen die we hebben. Dit is een doorbraak.'


Volgens critici valt daar wel wat op af te dingen. Maar het nieuwe begrotingsplan voorspelt dat de staat met 37,6 miljoen inwoners in 2014 zelfs een bescheiden bedrag over al houden. Een prestatie, vindt Brown, aangezien de uitgaven aan onderwijs en zorg tegelijkertijd voorzichtig zullen stijgen.


Toen Brown in 2010 werd gekozen trof hij een tekort van 26 miljard dollar aan (19,4 miljard euro). Binnen het nieuwe budget, dat dit voorjaar nog moet worden goedgekeurd in de volksvertegenwoordiging, liggen de belastinginkomsten en de staatsuitgaven net onder de 100 miljard dollar. Wordt de financiële planning inderdaad beleid, dan zal de 'Golden State' zelfs een miljard overhouden voor een 'rainy day fund': een noodfonds voor moeilijke tijden.


Het herstel in Californië zou volgens deskundigen een voorbode kunnen zijn van wat de VS als geheel kan verwachten. De begrotingstekorten in de staten en op het federale niveau zijn niet per se 'structureel', maar 'cyclisch', zo concludeert de econoom Paul Krugman. 'Tekorten verdwijnen als politieke kwestie', voorspelt hij.


Een belangrijke reden voor de omslag is de economische groei; de werkgelegenheid stijgt in Californië sneller dan elders. Hoewel de hypotheekcrisis er in 2007 begon - en ongekend hard toesloeg - heeft de staat zijn winstgevende sectoren nooit verloren. De entertainmentbranche in Hollywood, de technologiesector nabij San Francisco en de agrarische sector blijven nieuwkomers aantrekken en de lokale economie stimuleren.


Een verschil met zijn Republikeinse voorganger Arnold Schwarzenegger is dat Brown kan rekenen op samenwerking met de Democratische meerderheden in de staatsassemblee in de hoofdstad Sacramento. Over veel moeizame maatregelen waren de twee gouverneurs het eens: korten op bijstandsprogramma's, gezondheidszorg en ambtenarensalarissen en -pensioenen. Maar onder Brown is de verlammende politieke strijd voorbij.


De 74-jarige gouverneur stond bekend als een ouderwetse 'tax and spend' Democraat: iemand die eeuwig belastingen wil innen - en verhogen - en overheidsgeld wil uitgeven. Des te opvallender is hoe Brown nu de filosofie van zuinigheid en soberheid verkondigt: 'We moeten het doen met wat we hebben. Ik wil voorkomen dat we maar blijven lenen en uitgeven.'


Brown kan rekenen op brede steun voor een tijdelijke extra omzetbelasting en een hoger toptarief in de inkomstenbelasting. Dankzij deze lokale versie van de federale belastingverhoging onder president Obama, zullen de staatsinkomsten flink stijgen.


Brown kan daardoor extra investeren in het onderwijs. Extra fondsen moeten naar arme schooldistricten gaan, betoogt hij. 'We weten van de Griekse filosofie, van Aristoteles, dat ongelijken gelijk behandelen geen gerechtigheid is.'


Overigens heeft Californië nog wel een enorme staatschuld; vooral de pensioenkosten zijn hoog. 'Vermoedelijk nog wat vroeg', zo oordeelt de Californische politicoloog Jeff Cummins over Browns optimisme. 'De geschiedenis leert dat dit soort begrotingsvoorspellingen er vaak heel ver naastzitten.'


Kernpunten begrotingssucces Californië


Ook al is hij Democraat, gouverneur Brown aanvaardde de noodzaak te bezuinigen, zoals zijn Republikeinse voorganger deed. De automatische stijging van de pensioenen van overheidswerknemers (brandweerlieden, politiemensen, onderwijzers, ambtenaren), om de inflatie bij te houden, is afgeschaft. Het ambtenaren-apparaat is gekrompen, terwijl velen in dienst van de overheid korter zijn gaan werken en hun inkomens hebben zien dalen.


In november stemde de bevolking per referendum voor een verhoging van de omzetbelasting (voor vier jaar). Ook zijn de staatsbelastingen voor de hoogste inkomens - boven 250 duizend dollar - verhoogd. Zo zijn de staatsinkomsten met zes miljard dollar (4,5 miljard euro) gestegen.


Omdat de Amerikaanse economie aantrekt, stijgen de consumptie, de productie, de werkgelegenheid en de staatsinkomsten. Dat stelt Brown in staat om onverwachte uitgaven te doen aan openbaar onderwijs en niet verder te korten op de zorg.


Jerry BrownDemocratische gouverneur van Californië


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden