Zorgen over pensioengat vaak overdreven

Pensioenverzekeraars overspoelen de argeloze consument sinds begin dit jaar met veront-rustende brieven en telefoontjes. Thema: het dreigend pensioengat. De bezorgdheid van de verzekeraars lijkt echter vooral ingegeven door de gekelderde inkomsten uit de verkoop van lijfrente- en koopsompolissen....

'Weet u wel dat de AOW in 2015 wordt afgeschaft?' Met deze zin opende een koopsompolis-verkoper zijn gesprek met Mies Westerveld. Hij had het niet slechter kunnen treffen met dit 'broodje-aap'-verhaal, want Westerveld is senior-onderzoeker aan het Hugo Sinzheimer Instituut van de Universiteit van Amsterdam. En dat instituut is gespecialiseerd in vraagstukken op het gebied van arbeid en recht.

Volgens Westerveld proberen verzekeraars mensen met dit soort praatjes wel vaker de stuipen op het lijf te jagen: 'Mensen die nu bijvoorbeeld vijftig jaar oud zijn, zijn vaak bang dat door de vergrijzing de sociale zekerheid en daarmee hun latere comfort zal worden afgebroken. Daar spelen sommige verzekeraars handig op in.'

Volgens de norm heeft iedereen die op zijn 65-ste een inkomen heeft dat lager is dan 70 procent van zijn laatstverdiende salaris, een pensioengat. De verzekeraars schermen graag met een NIPO-onderzoek waaruit zou blijken dat liefst 77 procent van de Nederlanders een pensioengat heeft.

Dat klinkt erger dan het in werkelijkheid is. Zo is er geen rekening gehouden met vermogensopbouw. Zoals bekend zijn Nederlanders nogal enthousiaste spaarders. Op pensioengerechtigde leeftijd is het huis veelal afbetaald. En als het een beetje meezit, zijn ook de kinderen de deur uit en financieel onafhankelijk. Volgens een peiling van het CBS in 1997 waren zelfs minder vermogende huishoudens tussen de 45 en 55 jaar gemiddeld nog altijd goed voor bijna 200 duizend gulden.

Men kan zich dus afvragen of je vanaf je 65-ste wel per se 70 procent van je laatstverdiende salaris nodig hebt. 'Mensen doen er verstandig aan hun eventuele pensioengat te bekijken in de context van hun complete financiële situatie. Zet eerst de boel op een rijtje', adviseert Frans Prins, directeur van de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB). 'Kijk je naar je totale inkomenssituatie, in plaats van alleen naar de omvang van je pensioen, dan blijkt de term pensioengat vaak helemaal niet meer aan de orde te zijn.'

Pensioen is dus maar een deel van het plaatje. Het allerbelangrijkst is natuurlijk wat je later zelf wilt kunnen (blijven) doen. Voor verre reizen, een boot of eerder stoppen met werken, heeft iemand natuurlijk meer geld nodig dan voor een beetje in de tuin klussen. 'Mijn eigen vader doet het rustig aan. Hij vindt het onzin om de kinderen later een hypotheekvrij huis te moeten nalaten, en snoept dat nu dus lekker op', zegt Ankie van Leeuwen van het Verbond van Verzekeraars. 'En gelijk heeft hij, maar vergeet niet wat het voor mensen kan betekenen die alleen van een minimuminkomen moeten leven en heel oud worden. Wat als je alleen een AOW'tje hebt en je wasmachine gaat opeens stuk?'

Vreemd genoeg - of misschien niet zo vreemd - richten de verzekeraars zich echter nauwelijks op die groepen voor wie de dreiging van een pensioengat het nijpendst is. Denk bijvoorbeeld aan een gescheiden moeder die jaren in de opvoeding van haar kinderen heeft gestoken, nu nog zonder werk zit en ook geen recht heeft op een deel van het pensioen van haar ex. Of een migrant die hier op latere leeftijd is komen wonen en nu voor het minimumloon werkt. Niet alleen mist hij een groot deel van zijn AOW-rechten, maar ook zijn pensioen zal hoogstwaarschijnlijk ontoereikend zijn.

De reden voor de beperkte belangstelling is simpel: er is bij deze groepen weinig tot niets te halen. Waar moet iemand die nu al nauwelijks zijn hoofd boven water kan houden het geld vandaan halen voor een lijfente of koopsompolis?

Dat de verzekeraars de consument juist dit jaar overstelpen met ongevraagde telefoontjes komt vooral door het gewijzigde belastingstelsel. De fiscale aftrekbaarheid van premies voor lijfrenten en koopsompolissen is door minister Zalm drastisch aan banden gelegd, en de verzekeraars hebben hun inkomsten daardoor fors zien dalen.

Wat niet iedereen weet - en waar de verzekeraars mensen uiteraard graag op wijzen - is het feit dat er nog altijd voldoende fiscale vrijstellingen mogelijk zijn. Om daar gebruik van te kunnen maken, moet iemand wel kunnen aantonen dat hij een daadwerkelijk pensioengat heeft.

Het is dus niet zo dat de vooruitzichten voor de hoogte van de pensioenen dit jaar plotseling zo slecht zijn geworden. Dat neemt echter niet weg dat het juist nu verstandig is om de financiële mogelijkheden en toekomstplannen eens op een rijtje te zetten.

Dat je voor een aardig pensioen geen kapitalen hoeft te verdienen of te sparen, mag trouwens blijken uit een simpel voorbeeld. Stel, een verstokte twintigjarige roker besluit vandaag te stoppen met roken. Hij doet de dagelijks bespaarde 7,80 gulden in een potje, brengt dat elke maand naar de bank en belegt het in een aandelenfonds. Tegen een historisch rendement van 8 procent per jaar heeft hij dan op zijn 65-ste ruim 1,2 miljoen op zijn rekening staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden