Analyse Prinsjesdag 2019

Zorgen over de toekomst helpen kabinet over de leenangst heen

Prinsjesdag 2019 kan weleens de geschiedenis ingaan als het moment van een politieke ommekeer. Het kabinet gaat fors investeren om de economie te versterken. Ook is de lucht geklaard voor het klimaatbeleid, en is het bedrijfsleven niet heilig meer.

Het koninklijk paar arriveert bij de Ridderzaal. Nederland moet zich voorbereiden op een nieuwe toekomst, zei de koning in zijn Troonrede. Beeld Freek van den Bergh

Geholpen door de historisch lage rente en gedreven door zorgen over de weerbaarheid van de Nederlandse economie, zet het derde kabinet-Rutte zich over de eigen leenangst heen. Vanaf volgend jaar gaat het miljarden euro’s lenen op de kapitaalmarkt om te investeren in ‘duurzame economische groei’, in de eerste plaats in innovatie, onderwijs en infrastructuur.

Het idee dat afgelopen zomer achter de schermen een steeds bredere voedingsbodem kreeg op het Binnenhof, is nog niet uitgewerkt binnen de regeringscoalitie. Maar als het ervan komt gaat Prinsjesdag 2019 de geschiedenis in als het moment van de grote politieke ommekeer: decennialang stond het Nederlandse begrotingsbeleid in het teken van het streven naar zo laag mogelijke begrotingstekorten en het terugdringen van de staatsschuld. 2020 kan het jaar worden waarin die lijn officieel wordt losgelaten.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Minister Hoekstra van Financiën lanceerde het concept van een nationaal investeringsfonds officieel in de Tweede Kamer bij het aanbieden van de rijksbegroting voor het komend jaar. Hoewel de vooruitzichten voor het komend jaar nog positief zijn en de Nederlandse economie ‘vooralsnog robuust is’, waarschuwde hij ookdat het land zich moet voorbereiden op een nieuwe toekomst waarin de vergrijzing verder toeneemt en de arbeidsproductiviteit minder hard groeit. De lage rentestand biedt het kabinet echter de kans om te investeren in ‘research and development, kennisontwikkeling en infrastructuur’.

Voorzichtig opende hij meteen het onvermijdelijke debat dat nu zal losbreken over de doelen van die miljardeninvesteringen. Daar zullen de partijen in de Tweede Kamer vermoedelijk heel verschillende ideeën over hebben. ‘Het gaat om verstandige investeringen ten bate van economische groei op de lange termijn’, aldus Hoekstra. ‘Ze moeten ten goede komen aan ons langetermijnverdienvermogen en het fundament onder onze economie sterker maken.’ De regeringscoalitie hoopt de precieze voorwaarden van het fonds begin 2020 bekend te kunnen maken.

Troonrede

Het is een boodschap die eveneens naar voren kwam in de Troonrede, waarin koning Willem-Alexander zich afvroeg hoe de Nederlandse economie ook over twintig of dertig jaar nog kan blijven groeien in een snel veranderende wereld. Hij noemdede aanstaande Brexit, maar ook de opkomst van ‘landen als China en India als economische en politieke grootmachten’ en de opstelling van Rusland onder president Poetin.

Prinsjesdag 2019 markeert in nog twee opzichten een politieke ommekeer in de regeringscoalitie. Waar vorig jaar het interne debat over nut en noodzaak van het klimaatbeleid de sfeer nog dreigde te verpesten, heeft het klimaatakkoord sinds het voorjaar de lucht geklaard. ‘De keuze voor een klimaatneutraal Nederland in 2050 is even noodzakelijk als kansrijk’, schreef de coalitie nu eensgezind op in de Troonrede.

Zeker zo opvallend is de U-bocht in het denken over het bedrijfsleven.Vorig jaar was het nog ‘typisch Rutte III’ om het grote bedrijfsleven in de watten te willen leggen, nu ligt er plots een pakket dat leest als een aanval op datzelfde grootbedrijf. De verlaging van de vennootschapsbelasting gaat in 2020 niet door, en daarna minder snel. De manieren om de winstbelasting te omzeilen worden ingeperkt voor multinationals (naar een wetsvoorstel van GroenLinks) en de korting vervalt voor ondernemers die de vennootschapsbelasting in één keer betalen. Het tarief van de belasting op innovatieve activiteiten stijgt van 7 naar 9 procent.

Dit alles kan niet los worden gezien van de groeiende invloed van GroenLinks en de PvdA, partijen die in de Eerste Kamer nog nodig zullen zijn om het kabinet overeind te houden.Zij kruisen vandaag evenals de andere oppositiepartijen de degens met het kabinet in de Algemene Politieke Beschouwingen. In de gezamenlijke tegenbegroting die GroenLinks, PvdA en SP vandaag (woensdag) presenteren maken zij duidelijk dat zij op een aantal punten verder willen gaan dan de coalitie: de btw-verhoging moet worden teruggedraaid en het eigen risico in de zorgverzekering moet gehalveerd.

Minimumloon

Het minimumloon en alle uitkeringen, zoals ook de AOW, moet met 2,5 procent extra worden verhoogd. De lonen in de zorg, het onderwijs en bij de politie moeten omhoog.Het zijn maatregelen waarmee zij vooral de lagere inkomens te hulp willen schieten. De drie partijen willen het benodigde geld ophalen bij het bedrijfsleven en de hogere inkomens. Zo moet de vennootschapsbelasting omhoog en gaan mensen met inkomens boven de 35 duizend euro meer belasting betalen. ‘Samen laten we zien dat je voor hetzelfde geld andere keuzes kunt maken’, aldus SP-leider Lilian Marijnissen.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën presenteerde dinsdag zijn Miljoenennota aan de Tweede Kamer. Dit zijn de belangrijkste kabinetsplannen voor 2020. 

Wie wil weten wat de vooruitzichten voor de eigen portemonnee zijn, kan met deze rekentool uitvogelen hoe het volgend jaar staat met de koopkracht.

In 2020 moet het echt gaan gebeuren. Na jaren van zuur en tegenvallend zoet, moet iedereen er volgend jaar op vooruitgaan: met gemiddeld 2,1 procent. Dat zou neerkomen op een van de hoogste koopkrachtstijgingen van deze eeuw. Dit verwacht het Centraal Planbureau na doorrekening van de begroting van het kabinet voor 2020.

Minister Hoekstra: om het land klaar te maken voor een toekomst waarin ‘ons verdienmodel op de lange termijn onder druk staat’, gaat het kabinet vanaf volgend jaar tegen lage rente miljarden euro’s lenen om te investeren in ‘duurzame economische groei’.  

Onze stijlredacteur keurt de outfits op Prinsjesdag, met glansrollen voor de koninklijke barbarossa en de koningins kiekeboob.

Premier Mark Rutte ontvangt op Prinsjesdag traditiegetrouw de schrijvende pers voor een groepsgesprek in het Torentje. Dertien kritische vragen over een kabinet dat nu het geld laat rollen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden