Zorgen in Nederland over welke kant Turkije opgaat

De zuiveringen door de regering-Erdogan wekken onrust in Nederland. Bij toeristen, academici, studenten, politici. Wat denkt de AKP over ons?

Inwoners van Istanbul maken donderdag selfies met op de achtergrond agenten van de speciale politie-eenheden. Beeld epa

Vakantie naar Turkije annuleren?

Dinsdag zou hij op het vliegtuig naar Turkije zijn gestapt, maar hij heeft de reis op het laatste nippertje geannuleerd. Na de mislukte staatsgreep zijn de spanningen in Turkije en Nederland tussen Erdogan-aanhangers en Gülen-sympathisanten volledig uit de hand gelopen, zegt een jonge Turks-Nederlandse ondernemer.

Om veiligheidsredenen wil hij niet met zijn naam in de krant. Hij is een Gülen-sympathisant, zijn bedrijf staat op een door Erdogan-aanhangers opgestelde boycotlijst. Hij wordt bedreigd, zelfs vanuit Turkije door familieleden die pal achter de president staan en hem nu zien als 'landverrader'.

Als je zelfs je familie niet meer kunt vertrouwen, kan je daar niet veilig vakantie vieren. In het voorjaar, toen de Ebru Umar-affaire speelde, gaven Gülen-aanhangers al te kennen dat ze dit jaar Turkije als vakantiebestemming zouden mijden.

Ook veel Nederlandse Koerden en alevieten, bepaald geen fans van Erdogan, laten Turkije links liggen. Een 70-jarige alevitische dame uit Haarlem, die elke zomer op familiebezoek gaat, durft niet meer. Alevieten zijn ervan overtuigd dat hun familie in Turkije ook doelwit zijn van Erdogans 'grote schoonmaak'.

Erdogan-aanhangers, een grote meerderheid van de Turkse Nederlanders zo blijkt steeds weer bij Turkse verkiezingen, annuleren hun vakanties niet. Zij hebben niets te vrezen. Zij zijn blij dat hun geliefde leider 'de democratie heeft gered'.

Komt de samenwerking tussen hogescholen en universiteiten in de knel?

De grootschalige zuivering van de Turkse academische wereld is tot in Nederland voelbaar. Meerdere Turkse studenten en docenten in Nederland hebben e-mails gekregen vanuit Turkije met het dringende verzoek terug te keren. Om hoeveel academici het gaat en of ze gehoor geven aan de oproep is niet bekend. Eerder deze week zijn in Turkije zelf duizenden docenten en universiteitsbestuurders ontslagen. Academici mogen het land niet meer uit.

Nederlandse universiteiten en hogescholen hebben laten weten zich 'grote zorgen' te maken over de ontwikkelingen in Turkije. 'Wetenschap is bij uitstek internationaal', zegt een woordvoerder van universiteitskoepel VSNU. 'Dat lijkt nu in Turkije onder druk te staan. Dat heeft ongetwijfeld gevolgen voor de samenwerking tussen Nederlandse en Turkse universiteiten.' Wat die gevolgen zullen zijn is nog onduidelijk.

Op de Nederlandse instellingen lopen ongeveer 240 Turkse academici rond en duizend studenten. Omgekeerd volgende afgelopen jaar zo'n 800 Nederlandse studenten een studie in Turkije. Een groot deel van hen was daar voor een tijdelijke uitwisseling met een Erasmusbeurs.

Of er na de zomer weer zo veel Nederlandse studenten gaan, is twijfelachtig. Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) vindt dat uitwisselingsprogramma's met Turkije stopgezet moet worden als de situatie niet opknapt. 'De academische vrijheid staat onder druk', zegt voorzitter Jan Sinnige. 'Het is maar de vraag of het niveau van het onderwijs nog voldoende is voor een zinvolle uitwisseling.'

Hoe denkt Den Haag over de Turkse crisis?

Tweede Kamerleden zijn in toenemende mate bezorgd over de ontwikkelingen in Turkije, ook op hun vakantieadres. VVD'er Han ten Broeke vreest dat de noodtoestand is afgeroepen 'als een buitenkansje om binnen Turkije een zuivering door te voeren'. Marit Maij (PvdA) voelt 'de rillingen over de rug lopen' als zij hoort over een 'een president die tegenstanders een virus noemt dat moet worden uitgeroeid'. Wat de PvdA betreft is het daarom 'op dit moment niet zinvol om formeel verder te praten' over een EU-lidmaatschap van Turkije.

Volgens D66 kan 'dit Turkije' geen lid worden van de EU. 'Erdogan lijkt zich steeds meer te ontpoppen als dictator. D66 heeft heel grote zorgen over de heksenjacht die hij heeft ontketend', zegt Sjoerd Sjoerdsma. De ChristenUnie haalde sinds de coup ruim 21 duizend handtekeningen op om toetreding te voorkomen.

Ondanks de zorgen is een Kamermeerderheid tegen een spoedberaad over Turkije. De regeringspartijen pleiten wel voor ingrijpen indien spanningen tussen Turkse Nederlanders te veel oplopen. 'Het lokale gezag in Nederland moet keihard optreden tegen intimidatie binnen de Turkse gemeenschap', zegt Ten Broeke.

De beroemdste Turks-Nederlandse Kamerleden, Selçuk Öztürk en Tunahan Kuzu van beweging Denk, houden zich opvallend stil. Alleen in de ochtend na de mislukte coup was er kort commentaar: 'De democratie heeft het gewonnen van de tanks en de wapens', aldus Kuzu. Of er ook zorgen zijn in hun achterban over de 'zuivering' van het Turkse staatsapparaat, is onbekend. Denk was donderdag niet bereikbaar voor commentaar.

Op sociale media valt op dat Kamerleden met een Turkse achtergrond de ontwikkelingen in Turkije op de voet volgen. 'Ik vind de noodtoestand met de combinatie van alles wat hier gaande is bijzonder zorgelijk', schrijft PvdA-Kamerlid Keklik Yücel donderdag op Twitter vanuit haar vakantieadres in Turkije. Sadet Karabulut (SP): 'Mijn Turkse vrienden houden hun hart vast. En ik ook.'

Wat staat er in de Wikileaks-mails over Nederland?

In het e-mailarchief van de AKP dat de klokkenluiderswebsite Wikileaks begin deze week online heeft gezet, zitten veel persoonlijke notities van Turkse journalisten, partijmedewerkers en academici uit verschillende landen. Die communiceren met leden van de AK-partij van president Erdogan.

In de honderden e-mails over Nederland passeren allerlei onderwerpen de revue: het huisarrest van Ebru Umar die Erdogan heeft beledigd, het staatsbezoek van premier Davutoglu aan de vooravond van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie (waarin het belang van 'burgerdiplomatie' wordt onderstreept, de stemming in de Tweede Kamer over de 'zogenaamde' Armeense genocide, een terugblik op 'de genocide' in Bosnië en Srebrenica, waarin commandant Thom Karremans 'een hoofdrol speelde'.

Veelvuldig aan bod komen verslagen van de Turks-Nederlandse journalist Ilhan Karacay, die fijntjes opmerkt dat het consulaat derde- en vierde-generatie Turken, zoals Ebru Umar, ziet als 'onze zonen en dochters'.

Grote onthullingen over Nederland lijken het AKP-archief niet te bevatten. En de status van de e-mails blijft ook voor deskundigen onduidelijk. Zo stelt een vicedekaan van de Bosporus Universiteit dat de CIA en het Westen de hand hadden in de oprichting en ontwikkeling van de PKK. Opmerkelijk is ook dat een groot aantal westerse inlichtingendiensten expliciet als vijanden van de Turkse natie worden voorgesteld. De Nederlandse AIVD incluis.

Ebru Umar. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden