Zorgeloos leven aan het Almeerse strand

Voordat wethouder Adri Duivesteijn vertrekt uit Almere, wil hij de polderstad nog iets bijzonders nalaten: duinen.

ALMERE - Vrachtwagens rijden af en aan om op een terrein bij het IJmeer een onnoemelijke hoeveelheid zand te storten. Hier schept Almere een kunstmatig duinlandschap. De verlaten strook dijkweg aan het bos naast de jachthaven moet binnen afzienbare tijd transformeren in een aantrekkelijke badplaats met een boulevard, waar iedereen wil wonen en recreëren, met slippers aan de voeten.


Duinen van tien meter hoog aanleggen in de polder, hoe verzin je het? 'Alles is maakbaar', zegt wethouder Adri Duivesteijn (PvdA). Met een bouwhelm op oreert hij op de nu nog kale zandvlakte over wat er komen gaat. Het is misschien wel de laatste keer dat hij met enthousiaste armgebaren weer een nieuw bouwproject presenteert in de New Town, waar hij sinds 2006 wethouder is. Deze maand neemt hij afscheid om een zetel in de senaat in te nemen.


Revolutionair

Terwijl het zand met grote bouwmachines uit de schepen naar de vrachtwagens wordt overgeheveld, wijst Duivesteijn over het IJmeer naar de vage contouren van Amsterdam, 7 kilometer verderop. 'Dit wordt revolutionair', belooft hij. 'Als mensen hier straks met hun bootje langskomen, zeggen ze: daar, aan die prachtige kustzone van Almere, wil ik wonen. Ik voorspel je dat dit plan het negatieve beeld van de stad gaat veranderen.'


Duivesteijn trok de afgelopen jaren alles uit de kast om Almere aan de man te brengen. Het Rijk wil dat de nieuwe stad 60 duizend huizen bouwt, om het woningtekort in onder meer Amsterdam en Utrecht op te vangen.


Om al die bewoners naar de polder te lokken, lanceerde Duivesteijn tal van opvallende plannen. Eilanden voor de kust bijvoorbeeld, zodat ook de gewenste culturele elite wordt overgehaald zich in Almere te vestigen. En bouwen zonder beperkingen: wie een paars huis wil in de vorm van een schip of ramen overbodig vindt, is van harte welkom. Duivesteijn verzette zich tegen de macht van de ontwikkelaars en de dwingende bouwbesluiten en moedigde bewoners aan hun eigen huizen te bouwen naar eigen smaak, hoe afwijkend die ook mocht zijn.


Bij het promoten van de stad schuwde Duivesteijn grote woorden niet. Hij sprak over 'sterrenstof' dat over het centrum van de stad neerdaalt, en bij het binnenhalen van de Floriade voor 2022 trok hij vergelijkingen met onder meer de Biënnale in Venetië. Ondertussen lobbyde hij bij het Rijk onvermoeibaar voor de IJmeerlijn, die de nieuwe stad moest verbinden met Amsterdam aan de overkant van het water.


Duivesteijn bouwt luchtkastelen, klinkt het schamper onder zijn critici, onder wie enkele grote ontwikkelaars. Uit de cijfers blijkt inderdaad dat de schaalsprong nog ver weg is. Almere groeit langzaam, met gemiddeld tweeduizend inwoners per jaar. Vorig jaar werden er duizend huizen opgeleverd. Trendonderzoeken tonen dat jonge tweeverdieners vaker in de vier grote steden blijven wonen, ook als ze kinderen krijgen. Door de crisis zijn er ook woningen genoeg beschikbaar in Amsterdam of Utrecht.


Moet Almere zijn ambities niet eens bijstellen, omdat blijkbaar niet genoeg mensen in de polder willen wonen? Duivesteijn reageert geïrriteerd op deze suggestie. De groei gaat inderdaad niet met de voorspelde snelheid, maar overal in Nederland is de woningbouw ingestort, zegt hij. 'Almere kan ontspannen doorgroeien. Je ziet dat steeds meer mensen hier het huis van hun dromen durven te bouwen. Ik zie de eigenzinnige woningen als paddestoelen uit de grond schieten. '


In onder meer het Homeruskwartier zijn de afgelopen jaren inderdaad honderden huizen in allerlei vormen en kleuren verrezen, maar ook namaak jarendertighuizen en protserige paleizen zoals je die wel aantreft in een woonwagenkamp. Dat Duivesteijn, zoals hij het zelf zegt, Almere uit de tredmolen van de bijna mechanische woningbouwproductie heeft gehaald en ook mensen met een bescheiden beurs ertoe heeft overgehaald zelf aan de slag te gaan met hun huis, daar is hij trots op. Ook in andere steden raakt het zelf bouwen steeds meer in zwang.


Toeters en bellen

Duivesteijn is het gewend, zegt hij, dat zijn onconventionele bouwplannen op scepsis stuiten. Dat gebeurde toen hij als wethouder in Den Haag in de jaren tachtig de Amerikaanse architect Richard Meier binnenhaalde om er een enorm wit stadhuis te bouwen.


Almere heeft die extra toeters en bellen nu eenmaal nodig, zegt de wethouder, omdat de stad niet automatisch bewoners trekt, zoals Amsterdam en Utrecht met hun oude binnensteden en culturele voorzieningen. Het 30 jaar oude Almere is niet te vergelijken met in honderden jaren organisch gegroeide steden. 'Het is juist goed om je fantasie te gebruiken. Als we Almere inspiratieloos zouden ontwikkelen als een Vinexwijk, zouden de mensen hier zeker niet komen wonen.'


In plaats daarvan filosofeert Duivesteijn met directeur Wienke Bodewes van projectontwikkelaar Amvest, opgegroeid in de duinen van Wijk aan Zee, over hoe hier op het nieuwe land het 'ultieme duingevoel' kan worden gerealiseerd. De strandtassen zijn al klaar, die met een grote opdruk 'Duin' straks reclame maken voor het zorgeloze leven aan het Almeerse strand.


Burgemeester Annemarie Jorritsma (VVD) loopt deze middag mee met de excursie door het duinlandschap in wording. Ze is enthousiast over de plannen. Terwijl ze met haar zwarte hakschoenen bijna wegzakt in het opgespoten zand, prijst ze de creativiteit die Duivesteijn de afgelopen jaren heeft ingebracht in de ontwikkeling van de stad. 'Ik sta elke keer weer verbaasd van wat er nu weer verrijst', zegt ze. 'Wat hier in Almere gebeurt, is de Vinex voorbij.'


Terug naar Den Haag


Adri Duivesteijn (1950) was eerder namens de PvdA bouwwethouder in Den Haag en Tweede Kamerlid, toen hij in april 2006 werd gevraagd wethouder ruimtelijke ordening te worden in Almere. De nieuwe stad heeft van het Rijk de opdracht het inwoneraantal tot 2030 bijna te verdubbelen tot 350.000 inwoners, de 'schaalsprong'. Deze maand vertrekt Duivesteijn uit Almere voor een zetel in de Eerste Kamer. Sinds hij er aantrad, zijn in Almere 8.612 woningen gebouwd. Sinds 2007 zijn er ruim 1.800 kavels verkocht waarop bewoners zelf hun huis kunnen bouwen, waarvan 400 door mensen met een laag inkomen. Almere groeide van 179.000 naar 195.400 inwoners. De streefdatum van de schaalsprong is tien jaar vooruitgeschoven, naar 2040.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden