Zorgbestuurders massaal de laan uit

Steeds meer directieleden van zorginstellingen worden ontslagen. Dit jaar werden tot nu toe 50 bestuursleden de laan uitgestuurd. In heel 2007 vielen er 32 ontslagen. Gemiddeld zitten bestuurders van bijvoorbeeld ziekenhuizen, thuiszorginstellingen, of verpleeghuizen drie jaar op hun post. Dat meldt de NVZD, de vereniging van bestuurders in de gezondheidszorg.

Volgens Riekus Feijen, bestuurslid bij de NVZD, vielen er vooral veel ontslagen bij ziekenhuizen en thuiszorginstellingen, door verschillende oorzaken. ‘De medische wetenschap ontwikkelt zich snel, met als gevolg dat specialisten in ziekenhuizen vragen om nieuwe, geavanceerde apparatuur. Dat vergt hoge investeringen, waarvan de directie betwijfelt of die zijn terug te verdienen. Bestuurders zijn door de marktwerking gedwongen zo efficiënt mogelijk te werken.’

Dat leidt tot spanningen, waarna de medische staf zich vaak meldt bij de raad van toezicht, die verantwoordelijk is voor het benoemen en ontslaan van de directie. ‘Dat leidt in 80 procent van de gevallen tot het vertrek van het bestuur’, aldus Feijen.

In de thuiszorg kent de ontslaggolf een andere oorzaak. Door de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), werden gemeenten verantwoordelijk voor grote delen van de thuiszorg. Zorgaanbieders deden mee aan openbare aanbestedingsronden, waar zij hun diensten vaak onder de kostprijs aanboden. Veel instellingen leden dus verlies, waarop het bestuur door de raad van toezicht werd ontslagen.

Sierk ter Horst was bestuurder in de gehandicaptenzorg en heeft nu zijn eigen adviesbureau, MC-3. Hij doet aan conflictbemiddeling en hielp zeventien ontslagen zorgbestuurders met ‘rouwverwerking’ en het vinden van een nieuwe baan.

Is het aanbieden van diensten onder de kostprijs niet gewoon wanbeleid? ‘Dat kun je zeggen, maar vaak hadden de thuiszorginstellingen niet veel keus’, zegt Ter Horst. ‘Het was kiezen of delen: óf vijfhonderd werknemers ontslaan omdat je ze geen werk meer kunt bieden, óf je diensten onder de kostprijs aanbesteden, in de hoop dat later goed te maken.’

Volgens de NVZD krijgt een ontslagen bestuurder in de zorg zelden een grote zak geld mee. ‘Dat zijn uitzonderingen. Maar uiteindelijk worden er door een ontslag wel extra kosten gemaakt, ook door de hoge salarissen van interimbestuurders. Geld dat hard nodig is voor de échte zorg.’

Ter Horst meent dat de meeste bestuurders niet worden ontslagen omdat ze incompetent zijn, maar door gebrekkige samenwerking. Na een fusie, bijvoorbeeld. ‘Personen die elkaar niet hebben uitgekozen, moeten uit bedrijfseconomische motieven nauw samenwerken – een gedwongen huwelijk. Dat leidt tot conflicten.’

Vroeger, zegt Ter Horst, was het genoeg als een zorginstelling intern de boel op orde had. ‘De omgeving was toen stabiel en voorspelbaar. Zorginstellingen waren in feite uitvoerders van overheidsbeleid.’ Door de marktwerking is dat nu anders. ‘Patiënten worden zorgconsumenten, de pers zit overal bovenop, verzekeraars zijn veel indringender aanwezig.’

Zorgaanbieders moeten – kortom – opereren als bedrijven. Hoogleraar zorgmanagement Robbert Huijsman wijst erop dat veel bestuurders van zorginstellingen van huis uit geen manager zijn, maar bijvoorbeeld medicus of psycholoog. een achtergrond hebben als bijvoorbeeld arts of psycholoog. ‘Zij zijn niet gewend aan keihard ondernemerschap, maar worden nu gedwongen op het geldde centjes te letten en tegelijk hun werknemers aan zich te bindente vriend te houden. Niet iedereen is in dit balanceren even succesvol. Het bestuur zou meer steun en advies mogen krijgen van de raad van toezicht.’

Volgens Ter Horst komt 80 procent van de ontslagen bestuurders snel weer aan het werk, juist door de hoge omloopsnelheid in de top van de zorg. Toch noemt hij de bestuurderscarrousel onwenselijk. ‘Er is bijna geen tijd om nieuw beleid uit te zetten. De concurrentiepositie van de zorginstelling verzwakt. Uiteindelijk heeft dat gevolgen voor de kwaliteit van de zorg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden