Reportage Pro Persona

Zorgbestuurder doet noodkreet aan personeel: ‘Blijf alsjeblieft bij ons werken’

In De Riethorst in Ede vraagt interimbestuurder Bart Bemelmans: ‘Laat me weten wat jullie nodig hebben om hier te blijven werken.’ Beeld Arie Kievit

Door personeelsgebrek en financiële tekorten voelt ggz-instelling Pro Persona zich gedwongen afdelingen samen te voegen. Met een noodkreet naar het personeel hoopt de organisatie verder verloop te voorkomen.

‘Blijf alsjeblieft bij ons werken, we hebben iedereen nodig’, zegt interim-bestuurder Bart Bemelmans van Pro Persona. Zijn noodkreet richt hij tot ongeveer honderd medewerkers van deze grote organisatie voor gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg in Gelderland. Tijdens lunchtijd in de kantine van de vestiging in Ede spreekt hij hen toe over een reorganisatieplan. ‘Hoe minder collega’s, hoe meer er alsnog vertrek gaan overwegen, omdat dan de werkdruk verder stijgt. Laat me weten wat jullie nodig hebben.’

Pro Persona heeft ruim drieduizend medewerkers en vestigingen voor hulp aan jongeren, volwassenen en ouderen met psychische problemen in onder meer Arnhem, Nijmegen, Ede, Wolfheze en Tiel. Vanwege financiële tekorten en personeelsgebrek, vertelt Bemelmans, is nu het plan de opnameafdelingen voor bij elkaar ongeveer 40 psychiatrische patiënten op de locatie in Ede te verplaatsen naar de vestiging in Arnhem, 20 kilometer verderop. 

Het gaat om een gesloten afdeling voor acute opname van mensen in een crisis, maar ook om minder besloten plekken voor bijvoorbeeld oudere psychiatrische patiënten die ook lichamelijke klachten hebben. Grotere, ‘robuuste’ opnameafdelingen zijn efficiënter en kwalitatief beter, betoogt Bemelmans. ‘Kleine afdelingen zijn kwetsbaar, zeker met personeelsgebrek.’

Er is begrip voor de uitleg, maar de gezichten van de psychiatrisch verpleegkundigen, psychiaters, psychologen en andere medewerkers staan bezorgd. ‘Als ik in de crisisdienst werk, wil ik bedden achter de hand hebben en niet mensen in acute nood helemaal naar Arnhem moeten brengen’, zegt een medewerker. ‘Veel familieleden hebben geen geld om daar op bezoek te gaan.’

Overbelast

De ambulante ggz-teams die vanuit het gebouw in Ede de thuiswonende patiënten in de omgeving bijstaan, vrezen dat de verandering hun meer reistijd en dus capaciteit kost, terwijl ze al overbelast zijn. Een psychiatrisch verpleegkundige zegt: ‘Als een van onze thuiswonende patiënten nu in een crisis raakt, dan wordt hij in dit gebouw tijdelijk opgenomen. Nu kunnen we daar even heen lopen voor een bezoek, en straks niet meer.’

Bemelmans zegt dat hij wel moet ingrijpen. ‘We schrokken ons rot toen we het tekort in maart van dit jaar al zagen groeien, tot inmiddels 1 tot 2 miljoen euro.’ 

De pijnlijke discussie hier in De Riethorst aan de rand van Ede staat niet op zichzelf, maar is illustratief voor hoe het piept en kraakt in de ggz. Het valt de sector niet mee om, zoals het Rijk wil, psychiatrische patiënten steeds meer thuis te behandelen en daarbij het aantal opnames en dus ook het aantal opnamebedden terug te brengen. En het is ook niet per se goedkoper. Het Rijk heeft ondertussen de tarieven voor de ggz verlaagd, terwijl de personeelskrapte alleen maar groter wordt.

Dat merkt ook Pro Persona, dat dit jaar voor de tweede keer met een verlies dreigt af te sluiten. ‘Op reguliere bedrijfsvoering’, zegt Bemelmans. ‘Voor de geleverde zorg van onze medewerkers sturen wij nota’s naar de zorgverzekeraar. Van het geld dat we daarvoor krijgen, betalen we de salarissen. En dan maken wij geen winst.’ Dat komt bijvoorbeeld omdat de tijdelijke krachten die de gaten in de bezetting moeten vullen veel duurder zijn. Het ziekteverzuim ligt bovendien hoog, mede vanwege de gestegen werkdruk door de tientallen openstaande vacatures.

Zwaardere problemen

Vanwege de omvorming naar meer thuis behandelen heeft Pro Persona de afgelopen tien jaar het aantal opnamebedden met een kwart teruggebracht. Daardoor worden de opname-afdelingen kleiner en de patiënten die er nog terechtkomen, hebben gemiddeld zwaardere problemen. Als er dan niet voldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar is, kan dat tot onverantwoorde situaties leiden.

Dat bleek eerder dit jaar op de afdeling in Tiel. Onaangekondigd brachten inspecteurs van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd daar in april dit jaar een bezoek aan de kliniek Siependaal van Pro Persona. Aanleiding was dat er al tekortkomingen op die locatie waren geconstateerd, nadat een patiënt zich daar begin vorig jaar van het leven had beroofd. ‘Wat de inspecteurs zagen, was schrikken. Het was daar niet op orde’, zegt Bemelmans.

De inspectie constateerde dat toegezegde verbeteringen niet waren doorgevoerd, bijvoorbeeld op het gebied van suïcidepreventie en scholing. Ook waren patiëntendossiers niet op orde. Serieuze risico’s voor de veiligheid, vond de inspectie.

Pro Persona besloot tot een patiëntenstop, en daarna tot sluiting van de afdeling voor acute opname in Tiel. Of deze weer opengaat, weet Bemelmans nog niet. ‘We moeten kijken hoe het verder gaat. Het zijn allemaal nog maar plannen om de bedden te gaan concentreren op minder locaties.’

Niet gerust

De medewerkers in Ede zijn er niet gerust op. Wanneer worden die zeven openstaande vacatures voor psychiater bij hun organisatie nou eens opgevuld, vragen medewerkers zich hardop af. Een zegt: ‘Ik zie alleen maar psychiaters vertrekken. Soms koekeloer ik op de crisisdienst om me heen van: wie is er hier nu eigenlijk verantwoordelijk? Dit soort veranderingen maken het er niet leuker op. Dan komen meer medewerkers in de verleiding elders te gaan kijken.’

‘Die vacatures moeten we echt opvullen’, zegt directeur Joke Groeneweg van de locatie in Ede. ‘Anders krijgen we in Ede net zulke problemen met de kwaliteit als in Tiel.’ Maar ze merkt hoe lastig het is om psychiaters te werven voor afdelingen waar ze ook onregelmatige diensten moeten draaien. Psychiaters hebben het voor het uitkiezen. Liever laten ze zich inhuren op tijden dat het hun uitkomt voor meer geld.

Bemelmans denkt dat het totale aantal ‘bedden’ nog verder omlaag kan, als Pro Persona nog meer psychiatrische patiënten thuis kan gaan behandelen. Daar denkt zijn gehoor anders over. In de praktijk zien ze hoe wankel de situatie soms is van hun thuiswonende cliënten, en hoe gemakkelijk die over het randje kunnen vallen als ze bijvoorbeeld weer in een psychose raken.

Het is een illusie, zegt een psychiatrisch verpleegkundige na afloop, dat iedereen maar thuis kan worden behandeld en dat het eigen netwerk dan meehelpt, veel van hun patiënten hebben heel weinig steun van hun omgeving. Een collega van haar zegt het kernachtig: ‘Er blijven altijd een substantieel aantal opnamebedden nodig. In de praktijk merken we dat het er nu eigenlijk al te weinig zijn.’

Meer over de arbeidsmarktproblematiek in de zorg

Het verloop in de zorg is gigantisch. Hoe houd je verpleegkundigen binnenboord?

Zorgmedewerkers zeggen weer vaker baan op en zijn weer vaker ziek: ‘De sector is ziek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden