Analyse

Zorg? Werk? De verkiezingen gaan over sport en camera's

Deze gemeenteraadsverkiezingen zijn belangrijker dan ooit. Althans, dat zeggen de landelijke politici keer op keer omdat gemeenten veel taken op het gebied van zorg, werk en sociale zekerheid gaan overnemen van het Rijk. Een analyse door de Volkskrant van alle stellingen van de 41 stemwijzers van ProDemos schetst een ander beeld. De lokale verkiezingen gaan toch vooral over lokale kwesties: winkeltijden, openbaar vervoer, cultuur en sport, cameratoezicht.

Een oproep tot stemmen in Heusden. Beeld ANP

Partijleiders die de afgelopen weken op radio en tv het voortouw namen in de campagne probeerden de kiezer te trekken met thema's als langdurige zorg, ouderenzorg, jeugdzorg en (ondersteuning bij) werk. Kwesties die grotendeels op het bordje komen van de gemeentebesturen die u vandaag kiest. De vraag is: zijn dit ook de thema's waarop partijen zich onderscheiden, heeft uw stem hier invloed op?

De Volkskrant sorteerde alle stellingen van de 41 stemwijzers van ProDemos (het Huis voor democratie en rechtsstaat te Den Haag), maximaal 30 stellingen per gemeente, op vijftien thema's: van zorg, sociale zekerheid en werkgelegenheid tot veiligheid, milieu, sport en cultuur. De stellingen zijn twistpunten tussen lokale partijen, thema's waarover consensus bestaat komen niet terug in de stemwijzer. ProDemos maakte de stellingen op basis van lokale partijprogramma's, dit gebeurde in samenspraak met de lokale partijen, de gemeentegriffie en de kiezer via online fora.

Bekijk hier de resultaten in een interactieve kleurenmatrix.

De Volkskrant sorteerde alle stemwijzerstellingen op vijftien thema's, van werkgelegenheid en zorg tot veiligheid en sport en cultuur. Beeld Mirjam Leunissen, de Volkskrant

Sport, cultuur, vervoer en leefbaarheid
Wat valt op? De meeste stellingen (ruim 14 procent van het totaal) gaan over sport en cultuur, zowel in grote als in kleine gemeenten. Het betreft stellingen over buurtcentra, sportverenigingen, musea, festivals, theaters. Meestal is de vraag of daar minder of meer geld aan moet worden besteed.

Op de tweede plek staat verkeer en vervoer met bijna 11 procent van alle stellingen. De partijen zijn onderling verdeeld over een nieuwe tramverbinding, buslijn, verbreding van een weg, maximumsnelheden, parkeertarieven, bereikbaarheid van de binnenstad.

Op drie tenslotte ruimtelijke ordening en leefbaarheid met ruim 9 procent van alle stellingen: groen in de buurt, bomen versus parkeerplekken, maximum snelheden en drempels in woonwijken, bouwprojecten in stad of wijk.

Zorg, werk en sociale zekerheid bungelen qua aanwezigheid in de stemwijzers ergens onderaan samen met integratie en armoedebeleid. Deze thema's komen slechts in enkele stellingen terug, zoals vragen over de tegenprestatie voor de bijstand, over de sociale werkvoorziening, over thuiszorg en jeugdzorg.

Decentralisaties moeten nog plaatsvinden
Hebben de landelijke politici het dan bij het verkeerde eind? Ja en nee. Enerzijds benadrukken de partijleiders terecht dat het kabinet de komende jaren taken zoals thuiszorg, wijkverpleging en jeugdzorg en kwesties als werkvoorziening en het begeleiden naar werk van werklozen en arbeidsgehandicapten overdraagt aan gemeenten. Deze wetsvoorstellen liggen momenteel voor in het parlement. Hoe uw gemeente met deze zaken zal omgaan hangt deels af van de politieke kleur van het gemeentebestuur, mede bepaald door uw stem.

Maar anderzijds komen deze raadsverkiezingen te vroeg om over de decentralisaties te gaan. De grote overheveling van zorg en werk moet nog plaatsvinden. Lokale partijen kunnen hier moeilijk op anticiperen in deze campagne. Wie op basis van deze thema's wil stemmen, kan waarschijnlijk het best de beginselen van de partijen raadplegen om gevoel te krijgen voor de ideologische richting van een partij. Pas bij de volgende raadsverkiezingen zal duidelijk zijn hoe de lokale partijen met de nieuwe taken zijn omgegaan.

Ook zal dan blijken hoeveel bewegingsruimte de lokale politiek heeft gekregen van het Rijk om zelf invulling te kunnen geven aan taken als ouderenzorg en jeugdzorg. Voor bijna alle thema's geldt dat gemeenten moeten werken binnen de kaders die door het Rijk zijn gesteld. Geld dat het Rijk aan gemeenten geeft is vaak geoormerkt: zoveel geld naar uitkeringen, zoveel geld naar onderwijs, zoveel geld naar zorg. Op welke thema's hebben gemeenten de meeste vrijheid? Cultuur, sport, inrichting van stad en wijk.

Lokale kwesties spelen overal
En precies dat is terug te zien in de stemwijzers. Ongeacht of het grote of kleine gemeenten betreft, overal spelen vragen over meer of minder cameratoezicht, wel of geen coffeeshops, geld voor groen of juist parkeerplekken, winkeltijden, meer openbaar vervoer, meer of minder geld naar culturele instellingen en sportverenigingen. Ogenschijnlijk kleine kwesties die lokaal van groot belang kunnen zijn. Beleid op het gebied van zorg, werk en sociale zekerheid, of nu de gemeenten het uitvoeren of het Rijk, blijft in grote mate bepaald door de landelijke politiek.

Alle 41 gemeenten waarvoor ProDemos een stemwijzer maakte. Beeld Mirjam Leunissen, de Volkskrant

Tekst en analyse door Joost de Vries, datavisualisatie en analyse door Mirjam Leunissen. Dit stuk kwam tot stand in samenwerking met Jochum de Graaf van ProDemos, huis voor democratie en rechtsstaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden