Zorg om verplatting door media onterecht

Populaire opvattingen over verplatting van de politiek en de kwalijke rol van media daarin vinden geen grond in de feiten. Voor zover er aanwijsbare veranderingen hebben plaatsgevonden is de politieke journalistiek in de afgelopen vijftien jaar professioneler en inhoudelijker geworden.

DEN HAAG - Dat is een van de uitkomsten van Omstreden Democratie, een zes jaar durend onderzoeksproject waarvan vandaag de bevindingen worden gepresenteerd.

Tientallen onderzoekers van diverse universiteiten toetsten onder meer de aannamen dat media steeds meer over personen berichten, dat ze politiek nieuws in toenemende mate verslaan als een wedstrijd en dat de toonzetting negatief is. Alle drie zijn veelgehoorde opvattingen. Maar ze zijn onjuist, stellen de onderzoekers. Tussen 1998 en 2012 nam dit niet toe maar juist af.

De conclusies staan haaks op de bevindingen in Medialogica, een rapport uit 2003 van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO). Daarin werd een een neerwaartse spiraal geschetst, waarin media zich in hun politieke berichtgeving steeds meer op 'de poppetjes' richten en de politiek daarin meegaat. De inhoud zou worden verwaarloosd, met uiteindelijk slecht geïnformeerde, ongeïnteresseerde burgers en ernstige schade aan de democratie tot gevolg.

'Dat rapport stelde een aantal zeer juiste vragen', zegt hoogleraar politieke geschiedenis Remieg Aerts, die het onderzoek Omstreden Democratie namens de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) leidde. 'Maar het heeft niet per se de juiste antwoorden gegeven. Echt onderzoek toetst aannamen. Dat hebben wij hier gedaan.'

Het rapport van de RMO viel destijds in vruchtbare aarde. Nieuw opgekomen commerciële omroepen hadden tempo, toon en inhoud van de verkiezingscampagnes diepgaand veranderd. In de campagne van 2002 had Pim Fortuyn een spectaculaire opmars beleefd terwijl kopstukken van de traditionele partijen in het zand beten.

Veel commentatoren, wetenschappers en ook journalisten vreesden dat de media elkaar onder druk van grotere concurrentie zouden meetrekken in een neerwaartse spiraal.

In haar bijdrage over televisiejournalistiek verwijst de Leidse politicologe Rosa van Santen naar enkele prominente aanhangers van wat wel de 'media-malaisetheorie' wordt genoemd. Zo zei rechtsfilosoof Andreas Kinneging onlangs nog dat televisiecamera's van het Binnenhof moeten worden geweerd .

Van Santen citeert ook Ben Knapen, oud-hoofdredacteur van NRC Handelsblad. De latere CDA-staatssecretaris bekende zich in 2008, bij zijn aanvaarding van het hoogleraarschap media en kwaliteit, nog tot de gitzwarte denkwereld van mensen als Neil Postman en Pippa Norris: 'Postman heeft groot gelijk gekregen. Als zombies volgen we het proces van Paris Hilton met haar schoothondje... Politici op hun beurt laten zich in malle poses bij malle programma's zien omdat ze bekendheid verwarren met populariteit en gezag.'

De onderzoekers betrokken bij Omstreden Democratie hebben van dat alles niets aangetroffen, blijkt uit hun verzameling essays. 'De bezorgdheid is onterecht', schrijft Van Santen, en: 'Popularisering en personalisering hebben de politieke televisiejournalistiek in Nederland niet verschraald.'

Ook politicologen uit Amsterdam en Rotterdam constateren dat alle omroepen, ook de commerciële, eerder steeds méér dan minder aandacht aan politiek besteden. 'Een andere bevinding die sceptici moet verrassen is dat het huidige, pluriformere medialandschap meer vertrouwen in de politiek heeft opgeleverd', zegt Aerts. 'De politiek komt nu bij meer mensen in beeld. Omdat ze nu wat te kiezen hebben, krijgen ze minder het gevoel dat ze worden gestuurd.'

Sceptici hebben de overstap op tabloidformaat wel aangewezen als een ontwikkeling die negatieve gevolgen zou hebben voor de kwaliteit van de dagbladjournalistiek. Het aantal artikelen zou dalen en ze zouden korter en daarmee oppervlakkiger worden. Onderzoek van Nieuwsmonitor heeft uitgewezen dat dat niet het geval is. Op 29 maart 2010 stapte de Volkskrant over op tabloid. Het gemiddeld aantal artikelen bleef gelijk: 121. Maar de gemiddelde lengte groeide van 405 naar 455 woorden. Het aantal artikelen in de Volkskrant nam toe van ruim 5.700 in 2010 naar bijna 6.000 in het eerste volle jaar dat de krant op tabloid was. Dit jaar lijkt het aantal artikelen boven 6.000 uit te komen. NRC Handelsblad en Trouw drukten na de overstap op tabloid wel minder artikelen af, maar de lengte ervan nam toe.

Tabloid? Meer inhoud!

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden