Zorg om de onderklasse, een idee, speciaal voor Rinnooy Kan

Volkskrant-lezers maken zich - terecht - zorgen over de positie van laaggegeschoolden in Nederland. 'Hoe kan de onderklasse emanciperen?' kwam moeiteloos in de topzeven van de Sociale Agenda, het initiatief van de Volkskrant , de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en het Tijdschrift voor Sociale Studies ....

Het is in de tussentijd natuurlijk niet verboden oplossingen aan te dragen. Ik meen deze week een stukje van de onderklassepuzzel te hebben gevonden. Daar wil ik het dus over hebben; voor alle lezers, maar speciaal voor Alexander Rinnooy Kan (ARK), die immers voorzitter wordt van de Sociaal-Economische Raad (SER). Die SER kan een hoop doen voor de onderklasse.

Kijk maar.

Op de onvolprezen site van het Centraal Bureau voor de Statistiek (www.cbs.nl) kwam ik een artikel tegen over overwerken. Dat verschijnsel - meer uren werken dan contractueel met de werkgever afgesproken - neemt toe. Bijna vier op de tien werknemers heeft in 2004 overgewerkt, tegen ruim drie op de tien werknemers in 2002.

Overwerk is ongelijk verdeeld. Hoe hoger de opleiding, des te vaker wordt er overgewerkt. Van de hoogopgeleiden werkt de helft geregeld over, van de laagopgeleiden een kwart. Ook geldt: hoe hoger de opleiding, des te vaker wordt het overwerk niet gecompenseerd. Ruim 60 procent van het overwerk van hoogopgeleiden blijft zonder compensatie. Bij laagopgeleiden is dat maar een paar procent en worden de extra uren door de werkgever doorgaans vergoed in tijd of extra geld.

Wat betekent dit? Allereerst dat salarisverschillen per uur in de praktijk kleiner zijn dan op grond van de formele contracten mag worden verwacht. Van een hoog opgeleide, goed betaalde kracht wordt verwacht dat hij elke week een paar uur gratis werkt. Zijn loon, per feitelijk gewerkt uur, is hierdoor lager dan in z'n arbeidscontract staat vermeld. Voor laagopgeleiden ligt het feitelijke uurloon veel dichter bij het formele uurloon.

De tweede vaststelling op grond van de CBS-cijfers is dat we het blijkbaar vrij normaal vinden dat hoogopgeleiden meer uren draaien dan de maximale werkweek volgens de CAO. Voltijds werkenden werken vaker over dan werknemers in deeltijd.

Wat heeft dit met de onderklasse te maken? Dit: het zou ontzettend helpen als werknemers met een laag loon het recht zouden krijgen om - betaald - net zo veel uren te werken als werknemers met een hoog loon.

Dat helpt op twee manieren. Ten eerste leidt het uitbreiden van het aantal gewerkte en betaalde uren onmiddellijk tot een inkomensstijging. 11 Procent meer werken (van een 36-urige naar een 40-urige werkweek bijvoorbeeld) leidt tot 11 procent meer bruto loon. De toename van het netto inkomen zal in dezelfde orde van grootte liggen, al zal de toename van de koopkracht iets beperkter zijn, bijvoorbeeld omdat de huursubsidie inkomensafhankelijk is. Een recht op langer werken betekent in elk geval dat laagopgeleiden de kans krijgen een inkomenssprongetje te maken.

Ten tweede wordt het inkomensgat tussen uitkering en werk groter. Alle arbeidskortingen ten spijt, blijft het een probleem dat veel uitkeringsgerechtigden er in inkomen nauwelijks op vooruitgaan als ze werk vinden. Uitkeringen verlagen, de ene optie om dat gat groter te maken, is niet aantrekkelijk omdat inkomensbescherming nodig blijft. Maar het inkomen uit arbeid laten toenemen, de andere optie, is juist zeer aantrekkelijk.

Het probleem bij veel oplossingen die hiervoor zijn verzonnen, is dat inkomen uit werk en het uitkeringsinkomen aan elkaar gekoppeld zijn. Een stijging van het minimumloon bijvoorbeeld, werkt door in de hoogte van uitkeringen.

Bij het instellen van een recht op langer werken doet dit probleem zich niet voor. De hoogte van de uitkering blijft gelijk, het inkomen uit arbeid kan toenemen, afhankelijk van de keuze van de werknemer.

Nee, dit is niet dé oplossing voor het vraagstuk van de onderklasse. Dat is veel breder, en gaat ook over (het gebrek aan) scholing, huisvesting, taal en integratie. Maar het zou een bijdrage kunnen zijn aan het oplossen van het inkomensprobleem. Anders dan bij hoogopgeleide overwerkers is dat in de onderklasse namelijk een echt probleem, en geen luxevraagstuk.

Hup ARK, aan de slag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden