Column

Zorg in Nederland is herverdelingsmachine

Roemer hoor je nooit over de 'enorme overdrachten' in de zorg.

Beeld de Volkskrant

Dit zijn de meest bizarre verkiezingen die ik me kan heugen. Nog anderhalve week en geen idee waar het over gaat. Volgens Mark Rutte moeten we het over Wilders hebben maar die doet niet mee. Verder schijnt regeren beter te gaan met een optimist dan met een pessimist. Maar welke kant uit regeren?

De prestaties van de afgelopen vier jaar zijn niet de inzet van de campagne. Collega-columnist Frank Kalshoven wond zich erover op. Ze hebben het economisch goed gedaan, hoezo ontevredenheid.

Kalshoven wil de campagne van vroeger terug. En hij niet alleen. Er was opluchting toen Wilders niet meedeed aan het RTL-debat. Konden we het rustig hebben over marktwerking in de zorg, het nut van nog meer onderwijs, of de ellende van het economisme.

Welaan, laten we die oude thema's eens bespreken. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceerde vorige week het rapport Profijt van de overheid. Dat doen ze elke vijf jaar, ditmaal onder de noemer Voorzieningen verdeeld. Welke groep schiet erbij in, en waar slaat het voordeel van overheidsingrijpen neer?

Nederlandser thema kan niet. Misschien is dit land geen geluksmachine zoals Rutte ooit zei. Een gigantische herverdelingsmachine is het zeker wel. Je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt naar draagkracht betaald en genoten. Van zorg en onderwijs tot cultuur, er wordt gedetailleerd uitgezocht en gewogen of er wel eerlijk is gedeeld. Wie wil weten waar ze in de Haagse torens mee bezig zijn: lees dit rapport. Weliswaar zijn de cijfers van 2014 en zeggen ze weinig over dit kabinet. Maar de lange termijn is helder: de rijken betalen. En de steun voor deze draagkrachtoperatie is ongeschonden.

In Profijt van de overheid is Nederland in tien plakken verdeeld, telkens 10 procent van de huishoudens, van arm naar rijk. Het bruto inkomen van de bovenste 10 procent bedraagt gemiddeld 170 duizend euro. Dat lijkt veel maar het SCP geeft meteen een bijsluiter. Juist binnen deze groep is de inkomensongelijkheid het grootst. Je hebt een handvol miljardairs als John de Mol of Charlene de Carvalho-Heineken. De rest vangt beduidend minder. Medelijden hoeft niet, maar deze 10 procent betaalt wel de helft van de totale inkomstenbelasting. Plus 26 procent van de AOW-premies. Als we de miljardairs eraf trekken, valt het ook met het vermogen beslist mee. Nederland is niet het ongelijke Piketty-land van Jesse Klaver.

Ook jammer voor de VVD, want na jaren liberaal bewind is radicale gelijkheid nog altijd Nederlands geestesmerk. Laten we eens kijken naar de marktwerking in de zorg die Roemer wil 'slopen'. In werkelijkheid is de zorg geen markt maar een veredeld ziekenfonds, zoals minister Schippers pleegt te zeggen. Alles is gericht op gelijkmaken. De zorgverzekeraars zijn verplicht iedereen, ook oud en krakkemikkig, aan te nemen. De inkomensafhankelijke premie kan flink oplopen, maar die zien we niet omdat de werkgever de rekening betaalt. Inderdaad moet iedereen dezelfde zorgpremie betalen, maar die wordt aan de onderkant grotendeels gecompenseerd door de zorgtoeslag.

Resteert het eigen risico (390 euro) dat de linkse partijen willen afschaffen. Inmiddels heeft 80 procent van de gemeenten een potje om het eigen risico voor kwetsbare groepen als bejaarden of gehandicapten te betalen. Al bij al is in de zorg sprake van 'sterke herverdeling' van hoog naar laag en 'enorme overdrachten'. Daar horen we Roemer nou nooit over.

Kijk op de kaart van het zorggebruik, gemaakt door electoraal geograaf Josse de Voogd. Het is de kaart van oud-links Nederland, afgezien van duur-bejaarde plekken als de Utrechtse Heuvelrug. De zorgkosten zijn in Heerlen en Oost-Groningen het hoogst. Bij de vorige verkiezingen slaagde Diederik Samsom erin deze kaart nieuw leven in te blazen. Was er geen Wilders, geen populisme, geen nieuwerwetse scheiding der geesten, dan zou de electorale kaart er zo uitzien. Daar lijkt het nu niet op.

Het chagrijn zit niet bij de laagste inkomens maar in het midden. Daar is de zorglast zwaarder, doordat ze minder toeslag krijgen en geen extra's. Op het gebied van wonen en onderwijs schieten de middeninkomens erbij in. Het profijt van onderwijs slaat neer bij de betere verdieners. Zij hebben meer kinderen en die gaan naar hbo en universiteit. Ook bij het wonen trekt het midden aan het kortste eind, want vaak geen huursubsidie en ook geen hypotheekrenteaftrek. Maar het belangrijkste is misschien niet de feitelijke ongelijkheid alswel het gevoel van onrecht: dat het in het onderwijs of de zorg überhaupt niet over toegankelijkheid hóórt te gaan.

Voorzichtig werpt het SCP de vraag op of die alles overheersende inkomenspolitiek gerechtvaardigd is. Nee, er zijn andere honorabele overwegingen. Het eigen risico dient als 'remgeld' en de patiënt moet zich bewust zijn van de kolossale zorgkosten. We verdienen een andere verkiezingsstrijd, schreef Kalshoven. Minder Wilders, meer herverdeling, lees ik erin. Als er één ding opstijgt uit dit rapport, is het dit: over die herverdeling, met steil oplopende lasten, zijn we het nog altijd hartstochtelijk eens.

De strijd speelt zich echt elders af.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden