Zorg dat de pabo iets voorstelt en selecteer streng

Goed, Lodewijk Asscher heeft zijn troostprijsje binnen. Of wat ervan over is: de vage toezegging dat het nieuwe kabinet een 'substantieel' bedrag inzet om de salarissen van leerkrachten op de basisschool te verhogen. Wie er gewonnen heeft en wie mag geuren met de titel 'vriend van de leraar' interesseert me eigenlijk niet. De salarisverhoging moet wel heel substantieel zijn wil ze uitkomen op meer dan een paar tientjes per maand. Daarmee doe je niks substantieels aan het drama dat gaande is in het basisonderwijs.

Het echte probleem: een dreigend tekort aan leerkrachten. Voorspeld wordt dat er zo'n 4.000 voltijdvacatures zijn in 2020 en 10 duizend in 2025. Dat betekent overvolle klassen, leerlingen naar huis sturen, onervaren of onbevoegde leraren voor de klas. De kwaliteit van het onderwijs schiet dan omlaag. Geen opwekkend vooruitzicht voor onze kinderen.

De oorzaak: weinig mensen willen nog voor de klas staan. Wie het zich kan permitteren gaat doodmoe met vervroegd pensioen. De instroom van eerstejaars op de pabo loopt terug. Ja, vind je het gek? Jongeren horen niet anders dan dat het een hoofdpijnsector is. Het imago van het onderwijs, vooral het basisonderwijs, is beroerd. De plaats op de statusladder van beroepen daalt gestaag. Het salaris blijft zo'n 20 procent achter bij het marktconforme salaris van hbo'ers.

Extra geld voor onderwijs kwam niet terecht bij de leraren, maar ging naar gebouwen of leermiddelen. Want in Nederland gaat de minister helemaal niet zelf over de lerarensalarissen. Het is aan de schoolbesturen om te beoordelen hoe zij het overheidsgeld besteden; vaak zijn er nijpender zaken dan een salarisverhoging. En toen de crisis uitbrak, kon de leraar het jarenlang helemaal vergeten.

Intussen namen de eisen toe. Leerkrachten moesten steeds meer uren besteden aan plannen schrijven, de administratie van de leerresultaten en het aanvragen van extra ondersteuning. Er bleef minder tijd over voor de leerlingen zelf. Voortaan moesten ze ook aan zwakbegaafde en gedragsgestoorde kinderen 'passend' onderwijs geven. Er kwam steeds meer kritiek op de matige kennis en taal- en rekenvaardigheden van de pabo-afgestudeerden. Kinderen werden mondiger en de druk van ouders die voor hun lieveling een heel speciale behandeling eisen nam toe. Een op de vier leraren in het basisonderwijs heeft burn-outverschijnselen.

Het treurige is: al dat geklaag over overbelasting en onderbetaling, hoe volkomen terecht ook, maakt de sector nóg minder sexy. Wegwezen, denken jongeren, bij die jankepieten wil ik niet horen. Wie depressief is, heeft veel liefde nodig, maar mensen lopen met een boog om zo'n treurwilg heen. Wie succesvol en vrolijk is, trekt als een magneet vrienden aan. Zo is het in het onderwijs ook. Het zou helpen als leraren zelfbewuster worden en plezier in hun vak uitstralen.

Er moet iets gebeuren. Het recente plan van GroenLinks om de - verhoogde - toegangseisen voor de pabo weer te verlagen, was een dom plan. De instroom gaat misschien even omhoog, maar de kwaliteit en de status van het onderwijs zullen snel dalen. Redeneer liever andersom: zorg dat de pabo iets voorstelt en selecteer streng, dan willen slimme, capabele mensen er graag naartoe. Het niveau van het basisonderwijs zal toenemen; ouders hebben minder te zeuren. Daar kikkert de stemming flink van op.

Maar dan moeten tegelijk de salarissen omhoog, en de overheid moet de salarissen weer in eigen hand houden. Temen dat het beroep van leraar zó mooi is en de voldoening 'onbetaalbaar', dat is pas echt vals.

Ik ben benieuwd met welke ideeën het frisse kabinet komt.

Aleid Truijens is schrijver, literatuurrecensent en biograaf. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden