Zoon Saoedische koning rijp voor toppositie: als kroonprins vanaf nu de machtigste man

Het is met recht een generatiewisseling. In een koninkrijk dat altijd werd bestuurd door bejaarden, ligt de macht nu echt in handen van een ongeduldige, ambitieuze man van 31. Met de benoeming woensdag door koning Salman van zijn zoon Mohammad bin Salman tot kroonprins kan daaraan niet meer getwijfeld worden.

De Saoedische prins Mohammed bin Salman. Beeld epa

De promotie bevestigt en versterkt de positie die de jonge Mohammad, tot nu toe plaatsvervangend kroonprins, al had. Hij is de drijvende kracht achter de koerswijziging die het land heeft ingezet na het overlijden twee jaar geleden van de oude koning Abdullah.

Mohammad bin Salman (kortweg 'MbS' genoemd) vervangt de 58-jarige Mohammed bin Nayef, een favoriet van Washington die na 9/11 veel werk maakte van de bestrijding van terrorisme. Nayef werd gezien als een tussenpaus. Hij moest de zetel van de reservevorst warm houden tot de beoogde troonopvolger, de jonge Mohammad, rijp zou zijn voor de hoogste positie in het koninkrijk.

Ook vicepremier

Kennelijk heeft de 81-jarige koning Salman, door duidelijkheid te scheppen over de troonsopvolging, een eind willen maken aan de onzekerheid over de machtsverhoudingen binnen de familie Saoed. Ook schept hij daarmee duidelijkheid over de toekomst van het wahabistische koninkrijk: Mohammad kan bij leven en welzijn nog zeker vijftig jaar mee.

De benoeming werd goedgekeurd door de Raad van Trouw, een adviesorgaan met vooraanstaande leden van de familie Saoed. Volgens een door het hof uitgegeven verklaring stemden 31 van de 34 leden in met de voordracht.

De nieuwe kroonprins wordt ook vicepremier. De opeenstapeling van functies bevestigt wat eigenlijk al sinds een jaar duidelijk was: dat Mohammad in feite de invloedrijkste man van het koninkrijk is. Meer dan zijn vader zet hij een stempel op de politiek, binnenlands zowel als buitenlands.

V.l.n.r.: koning Salman bin Abdulaziz, prins Muhammad bin Nayef en prins Mohammad bin Salman. Beeld epa

Architect van de hervorming

Hij was al minister van Defensie en voorzitter van de Raad voor Economische Ontwikkeling, een soort kernkabinet dat gaat over alle belangrijke economische en sociale beleidskwesties. Ook is hij bestuursvoorzitter van de staatsoliemaatschappij Aramco, de belangrijkste pijler van welvaart in Saoedi-Arabië. Hij is het eerste lid van het koningshuis in die positie, die voorheen was voorbehouden aan technocraten.

De dynamische Mohammad is de architect van het ambitieuze hervormingsprogramma dat de Saoedische regering vorig jaar presenteerde, Vision 2030. Kern daarvan is vermindering van de olieafhankelijkheid van de Saoedische economie. De lage olieprijs maakt die noodzaak alleen naar urgenter. Het land moest vorig jaar voor het eerst interen op zijn reserves om lopende uitgaven te betalen.

Het door overvloedige olie verwende Saoedi-Arabië moet worden omgevormd tot een productief land, waar niet langer buitenlanders het meeste werk doen, maar goed opgeleide Saoedi's. Ook vrouwen moeten de arbeidsmarkt op. Aramco wordt deels geprivatiseerd en buitenlandse investeerders worden verlokt naar het schiereiland te komen.

Mohammad bin Salman. Beeld epa

Met zijn leeftijd en dadendrang belichaamt Mohammad de aspiraties van het kolossale cohort jongeren in Saoedi-Arabië. Door het leven in het uiterst conservatieve vorstendom ook in cultureel opzicht aangenamer te maken, hoopt hij de jongeren aan zich te binden. Die hervormingen hebben echter hun grenzen. Voor democratisering of grotere politieke vrijheden heeft de moderne monarch geen belangstelling.

Ook is de nieuwe kroonprins de man achter het nieuwe, agressieve buitenlandse beleid van Saoedi-Arabië. Onder zijn leiding mengden de Saoedische strijdkrachten zich in de burgeroorlog in Jemen. Ook koos hij een hardere lijn tegenover rivaal Iran. Onlangs draaide hij buurland Qatar de duimschroeven aan.

In maart lunchte Mohammad in het Witte Huis met de Amerikaanse president Donald Trump. De ontmoeting verliep in bijzonder goede sfeer en resulteerde twee maanden later in een bezoek van Trump aan Riyad, diens eerste buitenlandse reis. Trump koos bij die gelegenheid onverkort de zijde van Saoedi-Arabië in het conflict met Iran.

De Saoedische televisie deed woensdag zijn uiterste best de indruk te wekken dat de machtswisseling in de koninklijke familie rimpelloos is verlopen. De gehele dag waren beelden te zien van de weggestuurde kroonprins Nayef, trouw zwerend aan zijn jeugdige opvolger. De nieuwe kroonprins knielde voor zijn oudere neef en kuste zijn hand. 'Ik ben tevreden', zei Nayef.

Saoedi-Arabië, het land dat moet veranderen

Of het nou gaat om de strijd tegen IS en het terrorisme, de toekomst van het Midden-Oosten en de wereldeconomie (olie!): Saoedi-Arabië speelt een cruciale rol. Het land is vooralsnog een onmisbare bondgenoot, maar wel een die bijna permanent ongemak oproept. Hoe nauwer er wordt samengewerkt, hoe meer de mensenrechtenschendingen wringen. Toch hoor je weinig uit het land zelf. Onder koning Salman lijkt er iets te veranderen.

Volkskrant-verslaggever Rob Vreeken kreeg een visum en reisde in 2016 ruim twee weken door Saoedi-Arabië. Hij kon spreken met wie hij wilde - al was het regime niet blij met al zijn afspraken - maar niet iedereen voelde zich vrij om te zeggen wat hij of zij dacht. Lees hier de verhalen terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden