Zonnebloemen

Er klopt iets niet aan de schilderijen die Vincent van Gogh in augustus 1888 in Arles maakte van een vaas met zonnebloemen. Volgens de Engelse kunsthistoricus Martin Bailey moet het uitgesloten worden geacht dat een dergelijke vaas met vijftien zonnebloemen erin overeind zou blijven. Mogelijk heeft Van Gogh de vaas gevuld met klei of kiezelstenen en het is zelfs niet uitgesloten dat destijds van een vaas helemaal geen sprake was en de schilder het gehele tafereel gewoon heeft bedacht.


'Vincent van Gogh stopte wel erg veel zonnebloemen in de vaas', stond boven het stuk in de Volkskrant - het leek de opmaat naar een definitief demasqué van de grote schilder. Misschien vlogen er ook geen kraaien boven het korenveld.


Vincent van Gogh ging in 1888 van Parijs naar Arles, in de Provence. Nadat hij er al eerder stillevens van had geschilderd, ging hij daar over op het schilderen van zonnebloemen in een vaas. Zijn vriend Gauguin zou op bezoek komen en Van Gogh wilde diens logeerkamer veranderen in een 'symfonie van geel en blauw' door er twaalf schilderijen van zonnebloemen tegen een blauwe achtergrond op te hangen.


Tussen 21 en 26 augustus 1888 maakte Van Gogh in een razend tempo vier van zijn zeven zonnebloemen-in-een-vaas-schilderijen. Het vierde wordt algemeen gezien als het mooiste. Het hangt in de National Gallery in Londen.


Bij EénVandaag hadden ze gisteren bloemenschilder Jan Teunissen ingeschakeld. Die probeerde vijftien zonnebloemen in een vaas te proppen. Lukte niet, bedrog bewezen.


'Ik ben aan het schilderen met het enthousiasme van een Marseillaan die bouillabaisse zit te eten', schreef Vincent in de zomer van 1888 aan zijn broer Theo, 'wat je niet zal verwonderen, wanneer het gaat om het schilderen van grote zonnebloemen.' Andere schilders beheersten dan misschien de weergave van de pioen of de stokroos, 'maar ik, ik heb een beetje de zonnebloem' - de titel van Baileys boek.


Na de zonnebloemen schilderde Van Gogh madame Roulin - la Berceuse, nog een hoogtepunt uit zijn oeuvre. Zelf zag hij dat schilderij voor zich, geflankeerd door twee van de zonnebloemenschilderijen, tegen 'de achterwand van een scheepskajuit'; een drieluik van troost voor de ver van huis vertoevende matrozen - een mooi Reviaans beeld.


Van Gogh schilderde in Arles in tweeënhalf jaar tijd ongeveer honderd schilderijen. Zeker tien daarvan worden gerekend tot de mondiale canon van de schilderkunst, waaronder de zonnebloemen - ondanks het bedrog.


Van Goghs zonnebloemen zijn gepopulariseerd, je komt ze tegen op koekblikken, keukenschorten, beddespreien, douchegordijnen en dienbladen. Fijn voor de democratisering van de kunst, maar op de een of andere manier heeft het ook afbreuk gedaan aan de grootsheid van het werk.


Elk jaar staan volgens Bailey in de vijf musea waar de zonnebloemen zijn te zien ongeveer vijf miljoen mensen voor Van Goghs weergave van een boeket. Die komen niet om zonnebloemen te zien, maar om te kijken wat Van Gogh met zonnebloemen heeft gedaan, hoe hij er iets mee uitdrukt dat de ordinaire zonnebloem ver overstijgt: vreugde, vitalisme, het licht. Zo dempte de schilder zijn angst, en die van de beschouwer.


Bailey schreef zijn boek om ons nog eens te wijzen op de grootsheid van de kunstenaar Van Gogh en op het schilderij waarin die zijn kunst naar een climax voerde.


Niet om te zeuren over de vraag of er wel vijftien zonnebloemen in een vaas passen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden