Zonne-energie uit de schaduw

Niets minder dan de oplossing voor het wereldenergieprobleem heeft Femtogrid in huis. Voorlopig probeert het Amsterdamse bedrijf voet aan de grond te krijgen met een slim kastje.

DOOR YVONNE DOORDUYN

Bedrijf: Femtogrid

Waar: Amsterdam

Sinds: 2010

Aantal werknemers: 9

Jaaromzet: Nihil; planning voor 2015: 25 miljoen euro

-------------------------------------------------------------

Het waait. De zon schijnt. Op het dak van Femtogrid doen zonnepanelen en windmolens uitbundig waar ze goed in zijn: energie maken.

'Ik kom hier ook wel eens 's avonds', zegt Tom Engbers (47). Hij wijst naar het IJ, achter de witte bogen van de naastgelegen Enneüs Heermabrug. Links duikt het verkeer op de A10 de Zeeburgertunnel in. 'Gewoon voor de rust. Dan realiseer ik me hoe goed het allemaal is afgelopen.'

Twee jaar geleden nog maar ging hij samen met Econcern, ooit Nederlands trots in duurzame energie, failliet. Engbers was directeur van Betronic, onder meer leverancier van branderautomaten en klokthermostaten aan Bosch-dochter Nefit (van de verwarmingsketels). Het dertig jaar oude bedrijf was nog maar twee jaar in handen van Econcern - het was Engbers' eer te na de activiteiten zomaar te staken.

'Betronic was eind jaren negentig dé ontwikkelpartner van Nefit. We draaiden tot het faillissement 15 miljoen euro omzet per jaar. Daar kun je een prima boterham aan verdienen.'

Hij kocht het bedrijf met vier collega's. Er was nog iets, geeft hij toe, wat hem aanspoorde door te gaan: de drie patenten van Femtogrid.

Want Femtogrid is spannend en kan de wereld veranderen, denkt Engbers. Hij heeft zijn plek bij Betronic inmiddels opgegeven en zit sinds september - samen met de geestelijk vader van Femtogrids technologie Rob Schaacke - voor de volle 100 procent in het nieuwe bedrijf. Met negen vaste medewerkers bouwen ze aan een klein kastje, een soort energieverdubbelaar voor zonnepanelen en windmolens.

Op het platte dak van het spiegelkantoor op IJburg staat de proefopstelling: een stuk of twintig zonnepanelen met om en om een aangekoppeld kastje van zwart plastic, ter grootte van een pak A4-papier. Een verdieping lager toont een computer ratelende cijfercombinaties. 'De panelen met een Femtogrid-kastje leveren nu 4 procent meer energie dan de andere', wijst Engbers. Een slecht resultaat, zegt hij, want als een deel van de zonnecellen in de schaduw ligt, bereiken zijn kastjes een winst tot wel 30 procent.

Zwakste schakel

De techniek is ingewikkeld. Engbers - jurist - kent zelfs niet alle details. Het komt erop neer dat de elektronica in het Femtogrid-kastje de zwakste schakel uit de rij zonnepanelen opwaardeert, zodat de andere optimaal blijven functioneren. 'Normaal zijn zonnepanelen serieel gezet', legt Engbers uit. 'De zwakste schakel, bijvoorbeeld een paneel dat in de schaduw ligt, bepaalt de opbrengst van de hele installatie.'

Omdat ze aan elkaar gekoppeld zijn, draaien alle panelen op halve kracht als er één maar half in de zon ligt. Om die reden zijn daken van huizen vaak maar voor de helft met zonnepanelen bedekt. Immers, verstoort de schaduw van een dakkapel, schoorsteen of boom een paneel, dan schakelt het halve systeem uit. 'We noemen het de zonnige kant van schaduw', verklaart Engbers. 'Femtogrid voorkomt de negatieve invloed van beschaduwing.'

De power optimizer, zoals het bedrijf het kastje heeft gedoopt, zet de energie om in gelijkstroom van 400 volt. Op die manier is niet alleen de energie van de zonnepanelen eenvoudig bij elkaar op te tellen, maar ook die van bijvoorbeeld windenergie. 'Zon en wind kunnen dan over één leiding het huis binnenkomen', verduidelijkt Engbers. Het lastige is dat weliswaar vrijwel alle apparaten - van tv's tot lampen - op gelijkstroom kunnen draaien, maar dat het huidige energienet alleen op wisselstroom werkt (230 volt).

'Het is de aloude war of the currents', vertelt Engbers. Het was al een strijd tussen Edison (uitvinder van de gloeilamp) en zijn leerling Tesla. 'Edison wilde gelijkstroom, Tesla liever wisselstroom. Tesla won, dus werkt de hele wereld al 130 jaar op wisselstroom.'

De grote energiemaatschappijen hebben bovendien alle reden dat zo te houden. 'Het is een machtige lobby. En ja, wil je je apparaten op gelijkstroom laten werken, dan moet je je hele huis verbouwen. Allemaal andere zekeringen, andere stopcontacten.' Naast de power optimizer- het kastje - heeft Femtogrid patenten op de kabels en stopcontacten voor gelijkstroom. 'Het kan allemaal. In testomgevingen hebben we het werken.'

Zou de wereld ervoor kiezen, dan is het energieprobleem in één klap opgelost, gelooft Engbers. 'De wereld heeft geen energieprobleem, maar een transitieprobleem. Kunnen we alle overtollige energie (de zon schijnt als de verwarming niet aan hoeft, red.) opslaan in een batterij en later aanbieden voor gebruik, dan is het probleem opgelost.'

Niet filantropisch

Dat is de visie, het grotere plaatje, relativeert Engbers - nu maar eerst kastjes zien te verkopen. 'Ik geloof dat we iets voor de wereld kunnen doen. Maar dit bedrijf is niet filantropisch, we willen gewoon geld verdienen. Als het businesswise niet klopt, moet je er niet aan beginnen.'

Om voet aan de grond te krijgen, biedt Femtogrid zijn elektronica aan tegen dezelfde prijs als die van 'normale' zon- en windinstallaties: de aanschafprijs is voor de koper even hoog. De winst zit hem in de lagere energierekening: met een Femtogrid-kastje is de investering volgens Engbers een jaar eerder terugverdiend.

'Dit zijn langetermijninvesteringen. De levensduur van zonnepanelen is 20 tot 25 jaar. Bij een normale installatie heb je de kosten in 12 tot 15 jaar terugverdiend. Bij ons gaat dat een jaar sneller.'

Een lange adem is dus noodzakelijk, ook nu al. Engbers: 'Je hebt uiteindelijk 4 tot 5,5 procent rendement. Dat is in elk geval een stuk meer dan wanneer je je geld op de bank laat staan.'

Vorige week leverde Femtogrid de eerste kastjes. Engbers hoopt dit jaar vijfhonderd installaties te verkopen, volgend jaar moeten het er vijfduizend zijn. De planning: een omzet van meer dan 25 miljoen euro in 2015, wat neerkomt op 1 procent van de consumentenmarkt in Europa. De winst moet in dat jaar, met een winstmarge van 10 procent, oplopen tot 2,5 miljoen euro.

Trots laat Engbers de kelder van het complex zien, de Pietje Bel-afdeling zoals hij het zelf noemt. 'Hier kunnen onze mensen eindeloos knutselen.' Er is een EMC-kamer, met geluiddichte muren, vol antennes, transformatoren, gloeilampen. Er zijn draai- en freesbanken. Links achterin staat een klimaattester: een soort oven die zowel naar 40 graden Celcius beneden het vriespunt kan als naar plus 85 graden.

Terugdenkend aan Econcern haalt Engbers diep adem. 'Het was een hard gelag. We hebben dertig man moeten ontslaan, met dertig gezinnen. Maar het heeft ons geen windeieren gelegd. Zonder de kostenreductie hadden Betronic en Femtogrid het niet overleefd.'

Spannend is het nog steeds. 'Slaat het niet aan, dan kan het avontuur zomaar opeens voorbij zijn.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden