Zonder zijn maffiose vrienden zijn dagen Milosevic geteld

Is het einde van het regime van Slobodan Milosevic in zicht? De Servische oppositie roert zich nu dagelijks met het organiseren van protestbijeenkomsten....

In Belgrado zagen in miserabele omstandigheden levende bejaarden vorige week geen andere uitweg meer dan de straat op te gaan, bejaarden die vroeger de kern van de aanhang van Milosevic vormden.

Ook de op de vlucht geslagen Serviërs uit Kosovo behoorden tot die aanhang. Enkele honderden van hen die er ondanks de blokkades van het regime toch in slaagden Belgrado te bereiken, gingen meteen de straat op om Milosevic' hoofd te eisen. Hun voormannen werden opgepakt en gevangen gezet.

Het regime reageert krampachtig en lijkt zich van zijn kwetsbaarheid bewust. De wijze waarop de bevolking zich uit, is in de gegeven omstandigheden immers niet meer dan normaal. De Serviërs reageren als ieder ander volk dat de wanhoop nabij is.

Het land is half verwoest. De economische situatie, voor de oorlog al uiterst beroerd, is nu ronduit rampzalig. Opnieuw vluchten er Serviërs uit een gebied waar zij eeuwenlang hebben gewoond. Het internationale isolement is groter dan ooit. Onder deze omstandigheden zouden de dagen van ieder Europees leider zijn geteld.

Maar zo simpel ligt het niet. In de eerste plaats omdat een aanzienlijk deel van de bevolking de schuld van de misère niet bij Milosevic legt. Hoe groot de afkeer van hem in de steden vaak ook is, de algemene overtuiging is dat het de NAVO is, die Joegoslavië heeft verwoest.

NAVO-secretaris Solana vergeleek het Joegoslavië van Slobodan Milosevic anno 1999 met het Roemenië van Nicolae Ceausescu van 1989: in een dergelijke misère is een opstand tegen de leider slechts een kwestie van tijd. Maar die redenering klopt slechts ten dele. Want de Roemenen stelden Ceausescu persoonlijk verantwoordelijk voor hun holle magen en koude flats. De Serviërs daarentegen leggen de schuld in de eerste plaats bij de buitenwereld, het Westen.

De tweede reden waarom Milosevic niet zomaar verdwijnt, is dat het Servië aan een geloofwaardig, populair alternatief ontbreekt. Zijn politieke tegenstanders waren, zijn en blijven verdeeld. In de Alliantie voor Verandering die de huidige demonstraties leidt, zijn maar twee prominente opponenten present: Zoran Djindjic en Vesna Pesic. Beiden vertegenwoordigen de kleine westers denkende elite.

Wat stelt een Alliantie voor die bij verkiezingen maar 2 procent van de stemmen zou halen? smaalde Vuk Draskovic, de vroegere kampioen van de straatprotesten. Draskovic, die in de winter van 1996-'97 wel deelnam aan de drie maanden durende demonstraties van de oppositiecoalitie Zajedno, is dé grote afwezige in de Alliantie.

Sinds twee jaar vaart Draskovic een koers dichter bij het regime. Hij toont zich vergevingsgezind ten opzichte van Milosevic. Dit ondanks het feit dat Milosevic hem tijdens de luchtaanvallen als vice-premier de laan uitstuurde.

Draskovic' Servische Vernieuwingspartij blijft veel populairder dan de Democratische Partij van Djindjic, hoe graag het Westen dat ook anders zou zien. Veel jonge Serviërs die in 1996 aan de straatbetogingen deelnamen zijn bovendien nog steeds ontgoocheld door de ervaringen van toen. Zo lang was er gedemonstreerd, zo veel leek er afgedwongen, zo dicht was Milosevic bij zijn val, maar toch heeft het uiteindelijk niets uitgehaald.

Toch bieden zijn rol als slachtoffer van de 'NAVO-agressie' en de zwakheid van zijn politieke tegenstanders Milosevic onvoldoende garanties voor machtsbehoud. Hij is een geslepen tacticus, een manipulator, een cynicus. Politieke conflicten en hindernissen wist hij steeds weer in zijn voordeel te beslechten - economische niet. Economische problemen trachtte hij slechts te beheersen.

De economische situatie in Servië is na de bombardementen echter dermate rampzalig, dat zij vrijwel onbeheersbaar is geworden. Lonen worden niet uitbetaald, soldij en pensioenen evenmin. De bevolking is wanhopig, er moet iets veranderen. Daarbij komt de onvrede van grote delen van het leger, waarmee Milosevic altijd in onmin heeft geleefd, plus die van zijn maffiose vrienden, wier zakenimperiumpjes door de NAVO-acties zware schade hebben opgelopen. Het wachten is op het moment dat delen van het machtsapparaat gevolg geven aan de onvrede van de bevolking en Milosevic laten vallen om hun eigen hachje te redden. Het is de vraag hoe lang Milosevic dan nog kan rekenen op zijn paramilitaire politie, die de laatste tien jaar als zijn privé-leger heeft gefunctioneerd. Als zijn naaste medestanders hem laten vallen, komt Milosevic in dezelfde positie als Ceausescu in 1989.

Het enige dat Milosevic kan redden, is een drastische verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Zonder steun van het gehate Westen lukt hem dat niet. Met gebrek aan democratie valt voor veel Serviërs te leven. Met gebrek aan eten en sociale zekerheid niet. Heel veel opstanden braken uit om economische redenen, heel weinig om politieke.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden