'Zonder zero tolerance kun je niet werken in Somalië'

Schaap sprak voor de Senaat in de VS over de hongerramp in Afrika. Hij verzet zich tegen de kritiek op de noodhulp.

AMSTERDAM - Hulporganisaties vechten in Somalië een tweefrontenoorlog: tegen de hongersnood in een door milities geterroriseerd gebied en tegen de groeiende scepsis in donorlanden over het nut van noodhulp. Wouter Schaap (33), assistent-directeur van hulporganisatie CARE International voor Somalië, sprak onlangs voor de Amerikaanse Senaat over de hongerramp in de Hoorn van Afrika.


'De situatie is nog altijd dramatisch', zegt hij telefonisch vanuit de Keniaanse hoofdstad Nairobi. 'In vijf regio's in het zuiden is officieel de hongersnood afgekondigd. De afgelopen maanden zijn er in Mogadishu 100 duizend vluchtelingen bijgekomen. En over de grens, in het Keniaanse vluchtelingenkamp Dadaab, verblijven inmiddels 400 duizend Somalische vluchtelingen. Elke dag komen er vijftienhonderd bij. Maar ook in het noordelijker gelegen Puntland krijgen we te horen: er is geen behoefte meer aan latrines, want de mensen hebben niet genoeg voedsel om iets in de wc's te kunnen deponeren.'


Nederlanders staan steeds gereserveerder tegenover noodhulp. Het geld zou niet terechtkomen bij de Somalische bevolking, maar bij milities als Al Shabaab.

'Ik snap dat de situatie in Somalië, na twintig jaar van onafgebroken oorlog, van een afstand hopeloos lijkt. Uiteraard werken we in een complex land, dat niet bepaald gekenmerkt wordt door goed bestuur. We zijn ons er steeds van bewust dat wanneer je een groot budget hebt in een arm gebied - 10 miljoen euro per jaar voor Somalië wat betreft CARE - je een grote verantwoordelijkheid hebt erop toe te zien dat het geld terechtkomt bij de juiste mensen. De regels waaraan we moeten voldoen, zijn zeer stringent. We zullen niet in een situatie komen waarin we kunnen worden afgeperst.'


Toch beklijft bij velen het VN-rapport waarin stond dat de helft van het voedsel uit het World Food Program terechtkwam bij corrupte aannemers en militante groepen.

'Ik kan niet spreken voor het World Food Program, maar ik weet wel dat onze organisatie, evenals andere, uitgebreide controlesystemen heeft om te garanderen dat er niets aan de strijkstok blijft hangen.


'Een voorbeeld: twee weken geleden werden CARE-hulpverleners in het noorden tegengehouden door een militie, in de hoop ze wat af te kunnen troggelen. De militieleden pikten een telefoon van een van de hulpverleners. In zo'n geval laten we niet over ons heenlopen. We leggen het hulpproject in dat dorp simpelweg stil. We zorgen ervoor dat lokale clans of overheden ingrijpen. Pas dan gaan we verder. Zonder zerotolerancebeleid kun je niet werken in een land als Somalië.'


Een andere klacht: noodhulp biedt geen structurele oplossing.

'Eerlijk gezegd begrijp ik die kritiek niet zo. Ik denk dat het meer te maken heeft met de beperkte publieke aandacht voor Somalië vóór de huidige crisis. CARE en andere hulporganisaties proberen al jaren de onderliggende problemen van hongersnoden aan te pakken. We proberen de positie van vrouwen te verbeteren, onderwijs te stimuleren en de kwetsbaarheid voor droogtes te verminderen. Maar Somalië speelde tot voor kort niet zo in het publieke debat, behalve misschien als het om piraten ging. Ook toen de schijnwerpers er niet waren, werkten wij al aan het verbeteren van de veeteelt, de infrastructuur, het ondernemerschap en de lokale overheid. Het verschil is dat de aandacht van de buitenwereld er nu plots wel is.'


En helpt de hulp uiteindelijk?

'Kijk naar Somaliland, het noordelijke gedeelte van Somalië: een goed voorbeeld van een regio die mede dankzij ontwikkelingshulp inmiddels veel minder kwetsbaar is voor droogtes. Daar is nu geen hongersnood. Bovendien is het aantal kinderen dat naar school gaat de laatste jaren exponentieel toegenomen in dat gebied, evenals het aantal meisjes dat een opleiding geniet. Economisch zit Somaliland in de lift. Een stad als Hargeisa, met 700 duizend inwoners, is booming. Het barst van de handel. Somaliërs keren terug uit de diaspora, de infrastructuur is verbeterd. Zelfs de verkiezingen vorig jaar waren een groot succes. Het gaat dus niet overal in Somalië slecht.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden