Zonder vermogen is floppy-aangifte makkie

Het zou allemaal helderder en makkelijker worden, met het nieuwe belastingstelsel 2001. En dat is ook zo, als je je aangifte tenminste elektronisch doet....

Arme onhandige huisvader. Hij probeert zijn zoon te imponeren, maar er komt niets uit zijn handen. Maar wacht eens, het invullen van de belastingfloppy, dát lukt hem wel. Trots wenkt hij zijn zoontje, die eindelijk iets in zijn vader vindt om tegen op te kijken, zo leert een reclamespotje van de Belastingdienst. De boodschap: zelfs voor deze idioot is het belastingstelsel een makkie.

Had de vader in plaats van de floppy ouderwets een belastingformulier en een vulpen ter hand genomen, dan had zijn zoontje weer met zijn hoofd moeten schudden. Want er is dit jaar in het nieuwe 'floppystelsel' nogal een verschil tussen een aangifte per floppy en aangifte per formulier.

Vanwege het nieuwe belastingstelsel moet de belastingbetaler nu voor het eerst aan de gang met noviteiten als 'boxen' en 'fiscale partner', en zich afvragen of hij zijn hypotheek naar een 'kapitaalverzekering' moet omzetten. Ineens zijn er 'heffingskortingen' waar hij al dan niet recht op heeft.

Met de belastingfloppy gaat het allemaal nog wel. Het programma loodst de burger min of meer soepel door het nieuwe stelsel heen. Vragen die niet van toepassing zijn, worden ook niet gesteld.

Het ministerie van Financiën maakt er geen geheim van dat eigenlijk iedereen elektronisch aangifte moet doen. In de toekomst zou in plaats van de blauwe envelop op de mat een blauw e-mailtje in de inbox moeten verschijnen. 'Een mooie bezuiniging', droomt een woordvoerster van het ministerie van Financiën hardop.

Nog lang niet iedereen is echter tot de computer bekeerd. Vorig jaar deed nog meer dan 60 procent van alle belastingplichtigen zijn aangifte ouderwets met een papieren formulier. Dit jaar verwacht het ministerie dat opnieuw 750 duizend mensen de sprong naar de computer zullen wagen, maar dat betekent nog steeds dat er ruim vier miljoen belastingaangiften met het oude vertrouwde formulier zullen gebeuren.

Hoewel, vertrouwd?

Er is nogal wat veranderd. Meest in het oog springen de drie boxen. Box 1 is er voor het inkomen uit arbeid en de aftrekposten. Box 2 is er voor een aanmerkelijk belang in een bedrijf. Box 3 tenslotte gaat over sparen en beleggen.

Het leeuwendeel van de burgers heeft alleen met box 1 te maken. De drempel van box 3 (15 duizend euro - 30 duizend euro voor fiscale partners) is voor hen een te hoog obstakel. De belastingdienst weet het niet precies, maar denkt dat twee miljoen van de zes miljoen belastingbetalers met box 3 en de nieuwe 'vermogensrendementsheffing' te maken krijgen.

Welke problemen komt een gewone burger nu in box 1 tegen? Hij moet zich allereerst afvragen of hij een 'fiscale partner' heeft. Deze term is nieuw. Getrouwde partners blijken automatisch ook fiscale partners, maar voor samenwonenden zit de wereld niet zo simpel in elkaar. In theorie blijkt het zelfs mogelijk om meerdere fiscale partners te hebben in één jaar. Erg ingewikkeld is het begrip echter niet. De regels zijn duidelijk en kort. Langer dan zes maanden samenwonen geeft het recht op het fiscaal voordelige partnerschap. Bij een kortere samenwoonperiode of bij overlijden blijken er ook nog mogelijkheden voor fiscaal partnerschap te zijn.

Een groter obstakel bij de aangifte is het eigen huis. De Belastingdienst vraagt of de burger de bestaande kapitaalverzekering wil omzetten in een 'kapitaalverzekering eigen woning'. En hier doemen de problemen op, want wat is een kapitaalverzekering?

De uitleg bij het formulier of de floppy werpt alleen maar meer vragen op. Spaarhypotheken worden als voorbeeld aangedragen, maar geldt een en ander dan ook voor beleggingshypotheken of mengvormen van deze twee?

De oorzaak van de verwarring is de traditionele politieke gevoeligheid inzake het eigen huis. De hypotheekrente-aftrek is onaantastbaar, en daarom veilig gesteld in het nieuwe belastingstelsel. Maar hoe zit het met het vermogen dat wordt opgebouwd om de hypotheken af te lossen? Daar doemde het gevaar van box 3 op. Vermogen wordt daar immers belast met de vermogensrendementsheffing.

In spaar- of beleggingshypotheken wordt vermogen opgebouwd door de hypotheekhouder. Dit geld staat gewoon op zijn of haar naam, en zou dan ook net als zijn andere vermogen belast moeten zijn in box 3. Aan dit specifieke spaarpotje durfde de politiek echter niet te tornen, en dus werd er een uitzondering bedacht. Die uitzondering heet kapitaalverzekering eigen woning. Als er een bepaling in de polisvoorwaarden van de hypotheek staat dat het opgebouwde vermogen uitsluitend voor de aflossing wordt gebruikt, dan is dit vermogen onbelast.

De woningbezitter die twijfelt over zijn polis, moet bellen met zijn hypotheekbank. Omzetting naar een kapitaalverzekering eigen woning is in de meeste gevallen, maar niet altijd, aan te raden. Een voor 1 september 1999, maar na 1991 afgesloten hypotheek heeft een forse vrijstelling in box 3. Een hypotheek van na 1999 heeft die weer niet, en moet daarom wel worden omgezet naar een kapitaalverzekering eigen woning. Wie het weet, mag het zeggen.

De uitzondering voor beleggings- en andere hypotheken is opmerkelijk, omdat deze financieringsvormen juist zijn bedacht om maximaal te profiteren van de hypotheekrente-aftrek gedurende de hele looptijd van een hypotheek. De fiscus heeft om politieke redenen echter afgezien van een aanval op dit heilige huisje.

Als de belastingbetaler zich door deze obstakels heeft heengeslagen, is het vervolg van de aangifte een makkie. Althans, met de floppy. Bij het formulier stoeit de burger nog met de euro. Op de flop mag de burger kiezen in welke valuta hij zijn aangifte wil doen. Er zit zelfs een euro-rekenmachientje in het programma, waardoor problemen met de gulden- en euro-bedragen worden opgevangen.

Het gewone formulier, waarvan er 4,75 miljoen zijn opgestuurd, kent alleen euro's. Een guldenformulier bestaat wel, maar moet speciaal worden aangevraagd.

Pas op: de formulieren worden na aangifte straks allemaal automatisch gescand, zonder dat er één mens aan te pas komt. Verwarring kan de burger op een vervelende naheffing komen te staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.