Zonder menselijke interventie schieten CPB-modellen tekort

Dat het CPB alleen gebruikmaakt van rekenmodellen is een taaie misvatting, aldus Rocus van Opstal...

Professor Lagendijk is kennelijk zo geprikkeld door de recente CPB-publicatie Prikkel de prof dat hij op onwetenschappelijke wijze wild om zich heen gaat slaan. In zijn column ventileert hij enkele stellingen die apert onjuist zijn en bovendien eenvoudig te weerleggen (Wetenschap, 18 oktober).

Het CPB hecht aan zijn kwaliteitskenmerken: wetenschappelijk en onafhankelijk. Maar in plaats van dat alleen maar zelf te roepen, zoals Lagendijk beweert, laat het CPB zich regelmatig doorlichten door visitatiecommissies. Recentelijk heeft de commissie Zimmermann, bestaande uit vier buitenlandse en twee Nederlandse hoogleraren economie, een openbaar visitatierapport uitgebracht. De geïnteresseerde lezer kan in dat rapport heel wat nuttiger informatie, inclusief kritiekpunten, terugvinden dan bij Lagendijk (www.cpb.nl/nl/pub/andere/visitatieverslag.pdf).

Dit jaar was het CPB helaas niet in staat om de analyse van de tegenbegrotingen van PvdA en van GroenLinks op Prinsjesdag gereed te hebben. Dat had alles te maken met de tijd die nodig is voor een zorgvuldige analyse van de tientallen voorstellen uit die tegenbegrotingen. Dan wordt vaker een beroep gedaan op aanvullend (literatuur)onderzoek dan op kant-en-klare rekenmodellen. Doordat het kabinet laat klaar was met zijn begroting, was de tijd tot Prinsjesdag te kort voor een zorgvuldige analyse van de tegenbegrotingen. Lagendijk stelt vervolgens een aantal suggestieve vragen, die ik graag wil beantwoorden.

Doet het CPB 'geheimzinnig' over de modellen en de bijbehorende programmatuur? Als Lagendijk de moeite neemt om de naar website van het CPB te surfen, komt hij uitvoerige beschrijvingen van de modellen tegen. Ook computerprogramma's stelt het CPB graag beschikbaar. Maar net als bij natuurkundige modellen zal het zelfs voor ingevoerde vakgenoten een flinke (tijd)inspanning vergen om alles te doorgronden. De praktijk leert dat weinigen die investering willen doen.

Is er misschien sprake van computerprogramma's die menselijk ingrijpen behoeven? Bijvoorbeeld om de antwoorden aan te passen aan de wensen van de politiek of CPB-leiding? Lagendijk gaat blijkbaar uit van de veelvoorkomende misvatting dat je een economische prognose maakt door wat getalletjes in je computer te gooien, en het model zorgt dan voor een geheel mechanische raming. In de wereld van natuurkundigen is dat misschien mogelijk. De economische werkelijkheid verandert echter voortdurend. Het CPB realiseert zich als geen ander dat modellen niet meer zijn dan een sterk vereenvoudigde weergave van die veranderende werkelijkheid. Een model is een hulpmiddel voor experts om op verstandige en verantwoorde wijze een raming te kunnen maken. Menselijke interventie is nodig. Niet om de antwoorden aan te passen aan de wensen van de politiek of van de CPB-leiding, maar wel om te corrigeren voor de onvermijdelijke tekortkomingen van het model. Wij kunnen altijd uitleggen waarom we tot een bepaalde raming zijn gekomen. En we verschuilen ons er niet achter dat de uitkomst uit het model kwam rollen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden