Zonder Max van den Berg was de Jordaan gesloopt

Stedenbouwkundige Max van den Berg maakte in zijn stedenbouwkundig ontwerp de technische, esthetische en sociale aspecten van de stad tot eenheid.

Peter de Waard
Max van den Berg. Beeld Het Parool
Max van den Berg.Beeld Het Parool

Zonder Max van den Berg was de Universiteit van Amsterdam mogelijk naar een buitenwijk verdwenen, het Vondelpark een kleine oase geweest tussen kantoren die nu aan de Zuidas staan en de Jordaan gesloopt.

Stedenbouwkundige Max van den Berg (niet te verwarren met zijn naamgenoot: de huidig commissaris van de koning in Groningen) was een carrière-ambtenaar die meer invloed had dan mening politicus. Wethouders kwamen en gingen, maar hij bleef een kwart eeuw op zijn post.

Van den Berg overleed op 3 februari op 77-jarige leeftijd in Amsterdam waar hij met zijn vrouw Paula Tanchette woonde aan de Apollolaan. Samen kregen ze drie kinderen. Hij is de derde belangrijke grote naoorlogse stedenbouwkundige die in korte tijd is overleden na Niek de Boer en Wim van Es.

Van den Berg werd vlak voor de oorlog geboren in Hilversum waar zijn vader een tandtechnisch laboratorium had. Net als Niek de Boer ging hij naar de Technische Hogeschool in Delft voor een studie bouwkunde en werd daar geïnspireerd door de hoogleraar Cornelis van Eesteren. Die hield hem voor de technische, esthetische en sociale aspecten tot een eenheid in een stedenbouwkundig ontwerp te maken. 'Dat is wat anders dan villaatjes bouwen voor rijke mensen in het Gooi, wat ik aan het begin van de studie dacht te gaan doen', aldus Van den Berg. Hij werd hierdoor zoals hij zelf formuleerde 'sociaal bewogen en een tikkeltje links'.

Planoloog

Hij kreeg in 1963 een baan als planoloog bij Stadsontwikkeling van de Amsterdamse Dienst der Publieke Werken die op dat moment nog bezig was met grote uitbreidingsplannen voor de stad zoals de realisatie van Buitenveldert en de Bijlmer. In die visie moest de binnenstad een kantorencentrum worden met brede invalswegen en een hypermoderne metro. Dat betekende dat de 19de eeuwse wijken zouden moeten worden afgebroken. Van den Bergs eerste vingeroefening was de verbetering van het verbrokkelde Amsterdam-Noord. Hij werkte onder meer mee aan het zogeheten Plan van Gool en het Winkelcentrum Buikslotermeer, en was zelf hoofdontwerper van de Molenwijk.

Maar de tijdsgeest veranderde in de tweede helft van de jaren zestig. Er kwam met Provo en later de krakersbeweging toenemende kritiek op cityvorming en grootschalige stadsuitbreiding. Van den Berg moest de stad hertekenen. Dat deed hij met de Nota Binnenstad. De Universiteit van Amsterdam moest in het centrum blijven en de verkeersdoorbraken geschrapt. En - dat vond hij het belangrijkste succes - de Jordaan werd opgeknapt in plaats van gesloopt.

Na een uitstapje naar de Rijks Planologische Dienst werd hij hoofd van de afdeling stedelijk beheer van Stadsontwikkeling en vervolgens hoofd van het ruimtelijk beleid. Hij smeedde een compromis over de bouw van de Stopera en werkte daarna vooral aan de vernieuwing van de oostelijke binnenstad: Bethaniënbuurt, Nieuwmarkt, Uilenburg, Weesperstraat en de Oostelijke Eilanden. Een ander project was de aankoop en inrichting van het terrein van het Wilhelminagasthuis.

Hoogleraar

Sluitstuk was het Structuurplan van 1984 waarin Amsterdam zich afficheerde als 'compacte stad'. De kandidatuur van de Olympische Spelen voor 1992 waar hij zich bijzonder sterk voor maakte, lag in het verlengde van dat visionaire plan.

In 1987 verruilde Van den Berg de gemeente om directeur te worden van de planologische dienst van Noord-Holland. Nu de stad niet meer uitbreidde, kon hij zich storten op de ontwikkeling van de overloop naar Almere, Purmerend, Hoorn en Alkmaar. Vanaf 1986 was hij ook hoogleraar planologie aan de universiteit van Utrecht.

Dankzij Van den Berg bleef de Universiteit van Amsterdam in het stadscentrum. Beeld anp
Dankzij Van den Berg bleef de Universiteit van Amsterdam in het stadscentrum.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden