Column

Zonder leugen geen drama

Het artikel van Seymour Hersh in The London Review of Books is uitgelopen op een strijd tussen liegen in de politiek en liegen in de journalistiek.

President Barack Obama. Beeld null
President Barack Obama.

Volgens Hersh heeft het Witte Huis, met daarin president Obama, fabeltjes verteld over de liquidatie van Osama bin Laden. De Amerikanen zouden niet alleen hebben gehandeld, de terroristenleider was bij zijn arrestatie ziek en ongewapend, en verder heeft hij geen zeemansgraf gekregen, maar zou zijn lijk boven ruw gebied uit een helikopter zijn gekieperd.

Tot zover niets aan de hand. Liegen in de politiek is een heel normale aangelegenheid, waarover boeken zijn volgeschreven. Met Lying in Politics heeft Hannah Ahrendt de weg gewezen. Niet lang daarna, in 1973, verscheen The Politics of Lying, waarin David Wise laat zien dat Amerikaanse politici al in de 19de eeuw een rijke leugentraditie bezaten.

Zijn boek gaat tot de Watergate-affaire en dan kom je niet alleen terecht bij Nixon - de president met de lange neus - maar ook bij diens helpers en in het bijzonder bij Nixons perschef, de legendarische Ron Ziegler. Mr. Zigzag werd hij genoemd, omdat hij de ene leugen met de andere probeerde te dichten.

Sindsdien is het aantal verschenen boeken over liegen in de politiek niet meer bij te houden. Ik noem maar wat: The Truth About Lying in International Politics van John Mearsheimer.

Iedere Amerikaanse president heeft intussen zijn eigen boek gekregen, waarin wordt afgerekend met de leugens die tijdens zijn bewind door het Witte Huis zijn verteld. Reagan heeft zo'n boek, vader en zoon Bush hebben zo'n boek en Bill Clinton heeft er een paar. Obama zou wel een enorme sufferd zijn, als er over hem geen boek komt met zijn leugens.

Liegen in de politiek lijkt voor politici een noodzakelijke behoefte om het hoofd boven water te houden. Het publiek schijnt ook niets anders te verwachten, getuige het succes van de Amerikaanse tv-serie House of Cards, waarin Frank Underwood zich naar de machtigste baan ter wereld liegt. De serie doet je beseffen hoezeer de Nederlandse scenarist Frank Ketelaar gelijk had, toen hij zei: 'Elk groot drama begint met een leugen'.

Intussen hebben het Witte Huis en de CIA de bevindingen van Seymour Hersh 'utter nonsense' genoemd. Ook daar hoeven wij ons niet over te verbazen, want wie eenmaal liegt, zal bereid zijn weer te liegen om zijn vorige leugen in stand te houden.

Het grote probleem van het liegen ligt in de waarheid die Aristoteles erover heeft gebezigd. Hij zei: 'Het enige dat men met liegen bereikt, is niet geloofd te worden wanneer men de waarheid spreekt'.

Daarin ligt niet alleen het probleem voor de Amerikaanse regering, maar ook voor Hersh zelf. De tijd is voorbij dat Hersh, die in 1970 de Pulitzerprijs kreeg, zonder meer wordt geloofd. Sommige van zijn verhalen zijn namelijk onbetrouwbaar gebleken.

In 1983 beschuldigde hij de Indiase premier Morarji Desai ervan steekpenningen te hebben aangenomen van de CIA, maar Kissinger (een leugenaar) en CIA-baas Helms (ook een leugenaar) verklaarden onder ede dat zoiets nooit was gebeurd. Desai (een leugenaar) stierf voordat de rechtszaak ten einde was en Hersh ging vrijuit.

In 2013 schreef Hersh plotseling dat de aanslag met gifgas in Damascus niet door Assad (ook een leugenaar) kon zijn uitgevoerd, waarmee hij impliceerde dat de rebellen erachter zaten. Die bewering, gedaan op grond van een anonieme bron, bleek utter nonsense.

Dat Hersh intussen in allerlei complottheorieën is gaan geloven, maakt zijn status als baken van betrouwbaarheid ook niet groter. Zijn lijfblad The New Yorker durfde de publicatie van het stuk over Bin Ladens liquidatie niet aan en zo kwam het terecht bij The London Review of Books.

Wie moeten wij nu geloven?

In eerste instantie ben ik geneigd Hersh het voordeel van de twijfel te geven, maar ik moet zeggen dat al dat gezwaai met anonieme bronnen op den duur danig begint te irriteren.

Daar is een grens aan, want op een gegeven moment begint het rijk van de anonymi zich ook tegen de auteur te keren.

Laatst las ik een alom toegejuicht boek - Dit kan niet waar zijn van Joris Luyendijk - dat vrijwel geheel gebaseerd is op anonieme bronnen. De amorele bankwereld staat weer op instorten, dat is zo ongeveer de strekking. Soms vraag ik mij af wat sinds de kredietcrisis eigenlijk is ingestort en waarom iets opnieuw kan gebeuren wat toen ook niet is gebeurd. Ik zou dat willen navragen, maar bij wie?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden