Zonder koopkrachtplaatje stopt het ganse Haagse raderwerk

En moeten ze écht iets vinden

Van alle vuige aanvallen op onze manier van leven - de eeuwenoude, diepgewortelde, oerhollandse poldertraditie van cowboy en indiaantje spelen is het jongste slachtoffer - was de aanval van gisteren het vuigst. Hij was onverhoeds, kwam uit onverdachte hoek en was gericht op het hart van het Nederlandse debat: het Centraal Planbureau opende de aanval op het koopkrachtplaatje.

Een politicus zonder een koopkrachtplaatje is als Romeo zonder Julia, als Simson zonder haar. Dan is de glans van het leven af. Het koopkrachtplaatje is voor een beetje politicus de essentie van het bestaan. Gaat hij schuimbekkend de barricaden op, heeft hij altijd stevig een koopkrachtplaatje onder de arm geklemd. Met de wijsvinger priemt hij naar een schandvlek in de puntenwolk. Gepensioneerden, eenverdieners, zzp'ers: in het land waar het 'het is niet eerlijk' de mensen in de mond bestorven ligt, is er voor elke politicus op zoek naar een achterban wel een slachtoffergroep te vinden. Dankzij de doldwaze koopkrachtmodellen waar zowat al het beleid in dit land op drijft, hangt om het slachtofferschap bovendien een zweem van wetenschappelijke onderbouwing. Drie cijfers achter de komma. Kun je zien of de buurman genoeg meebetaalt. Heerlijk.

Soms gaat het in de politiek per ongeluk over grote dingen. Over waarden of dromen of de rechtsstaat. Vervolgens vraagt iemand snel aandacht voor tabel 6.2, het derde staatje. Want dromen zijn bedrog en je koopt er weinig frikadellen voor, dus kunnen we ons weer concentreren op de vraag hoe we van nul komma twee een nul komma drie gaan maken? Aan Stef Blok wordt de volgende uitspraak toegeschreven, tijdens de formatie van één van de kabinetten van Mark Rutte: 'Het land moet toch geregeerd worden, hier vindt u de spreadsheets!' (bron: de Volkskrant).

Het koopkrachtplaatje. Goed voor brisante nieuwskoppen als 'Iedereen gaat er volgend jaar op vooruit'. Goed voor borstklopperij wanneer de premier meldt dat 'alle minnen uit het koopkrachtplaatje zijn weggewerkt'. Goed voor loeiende confrontaties in verkiezingsdebatten want over het verschil tussen 0.6 procent en 0,8 procent koopkrachtstijging voor alleenstaande 74-plussers met een hond kan hartstochtelijk van mening worden verschild. En altijd is er een politicus die eist dat de spreadsheets van Stef Blok door het Nibud worden doorgerekend op de gevolgen voor elke man en vrouw.

Over dat koopkrachtplaatje dus zaaide het Centraal Planbureau gisteren twijfel. Het is best een handig ding als je op macroniveau iets aan inkomensongelijkheid wil doen, zeggen ze daar. Maar het zegt niets over individuen, het geeft per groep de mediaan weer waar de rest wild omheen fluctueert, het houdt geen rekening met ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven, het biedt schijnzekerheid, het zegt kortom bedroevend weinig. Niettemin fixeren politici zich fanatiek op het koopkrachtplaatje, en verzinnen ze een baaierd aan toeslagen, specifieke kortingen, extra heffingen, doelgroepsubsidies, net zolang tot de koopkrachtplaatjes er stralend bij liggen.

Origineel is die observatie niet. Zolang er koopkrachtplaatjes bestaan, schrijven economen over de betrekkelijkheid van die dingen. Over puntenwolken die eruitzien alsof iemand met kracht een pot tomatensaus tegen de muur stuksmeet.

Het CPB máákt die plaatjes, dus je zou zeggen: stop er dan mee. Maar dat doen ze niet, want politici eisen ze. Zonder koopkrachtplaatje stopt het ganse Haagse raderwerk. Staan ze daar op de barricaden, met niets onder de arm geklemd. En moeten ze écht iets vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.