Zonder klikregeling zouden er nooit zoveel boetes zijn

Zonder klikregeling waren kartelonderzoekers in Europa nergens. Maar de regeling is wel omstreden.

AMSTERDAM - De boete die Philips en zes andere elektronicaconcerns woensdag kregen voor het maken van kartelafspraken - de hoogste ooit opgelegd door de Europese Commissie - kwam tot stand dankzij de klikregeling. Zonder die regeling waren Europese kartelbestrijders nergens. De karteldeelnemer die zich als eerste meldt bij de autoriteiten, in dit geval het Taiwanese Chunghwa, krijgt geen boete. De regeling is echter niet onomstreden, zegt mededingingsadvocaat bij Stibbe en UvA-hoogleraar Rein Wesseling.


Het lijkt erop dat steeds meer kartelzaken via de klikregeling worden aangebracht bij de Europese Commissie. Klopt dat?

'Sinds 2002 kun je van een stormloop spreken. De clementieregeling kwam in 1996 overwaaien uit de VS, maar werd pas vanaf 2002 een groot succes voor de Europese Commissie. Toen werd vastgelegd dat je als klikker zeker geen boete krijgt, zolang je voldoet aan een aantal eisen. Voor die tijd zaten daar nog mitsen en maren aan. Ik heb de cijfers niet paraat, maar sinds 2002 komt het merendeel van de kartelzaken voort uit meldingen van klikkers.'


Toch bent u kritisch over de regeling. Wat zijn uw bezwaren?

'Er zit een perverse prikkel in het systeem. De partij die zich als eerste meldt heeft geen reden de zaken anders voor te stellen dan ze zijn gegaan. De bedrijven die naar aanleiding van die eerste melding worden onderzocht wel. Zij weten dat ze sowieso een boete krijgen omdat de commissie bewijs heeft. Het enige wat ze dan nog kunnen doen, is proberen hun boete te verlagen. Dat kan door bewijsmateriaal aan te leveren dat significant toegevoegde waarde heeft. Bij veel zaken zijn er geen documenten en bestaat dat materiaal uit verklaringen. Er zijn zaken geweest waar achteraf bleek dat de waarheid in die verklaringen geweld was aangedaan om die boete maar omlaag te krijgen. Gelukkig zijn de mededingingsautoriteiten hier nu wel zeer kritisch op.'


Heeft u ook morele bezwaren?

'Je kunt je afvragen of je klikken moet willen belonen. Aan de andere kant: met kroongetuigen doen we dat ook. Over dat probleem is de maatschappij dus al vaker heen gestapt.'


Zou de Commissie nog zonder dit instrument kunnen?

'Ik denk het niet. Het is een erg belangrijk instrument geworden voor handhaving van de kartelwetgeving. De Commissie wil niet de kip met de gouden eieren slachten. Ze past ook op voor de toenemende druk van buiten, van partijen die inzicht willen in de onderzoeken.'


Hoe bedoelt u dat?

'In de afgelopen jaren is een bloeiende claimindustrie ontstaan. Er bestaat geen Europese rechtbank waar private partijen elkaar juridisch kunnen bevechten, maar voor nationale rechters wordt die strijd inmiddels wel vaak gevoerd. Benadeelde bedrijven of consumenten verenigen zich of laten zich in de rechtbank door een partij vertegenwoor- digen en proberen met de kartelboete in de hand schade te claimen. Daarbij doen zij steeds vaker een beroep op de Europese Commissie om inzicht te krijgen in hun klikdossiers. Daar zit natuurlijk spanning. De Commissie voldoet nu nooit aan dat verzoek, omdat ze daarmee het klikken een stuk onaantrekkelijker zou maken. Als zij die informatie wel deelt, dan krijgt zo'n klikker weliswaar geen boete, maar weet hij wel dat zijn informatie in een rechtszaak vervolgens alsnog tegen hem wordt gebruikt.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden