'Zonder jongeren maakt de nieuwe vakbond geen schijn van kans'

Wat is er nieuw aan de nieuwe vakbond? De zeurende problemen bestaan nog steeds. Dat betoogt Pieter Hilhorst, columnist van de Volkskrant.

Agnes Jongerius, voorzitter van FNV Bondgenoten, staat de pers te woord. Beeld anp

De vakbond moet worden opgeheven, zodat de vakbond kan overleven. De formule waarmee kwartiermakers Han Noten en Herman Wijffels de crisis bij de FNV hebben bezworen, lijkt rechtstreeks ontleend aan de roman De Tijgerkat van Guiseppe Tomasi di Lampedusa: alles moet veranderen opdat alles hetzelfde blijft. Bij de betrokkenen overheerste vooral opluchting over deze vlucht naar voren. Zo is in elk geval voorkomen dat de boel uit elkaar klapt. Maar waarom de nieuwe vakbeweging een oplossing zou bieden voor zeurende problemen, blijft ongewis, want het nieuwe van de nieuwe vakbond is niet uitgewerkt. Noten en Wijffels hebben alleen gezegd dat de nieuwe vakbond dichter bij de leden moet staan en dat huidige bonden die nu samen de FNV vormen, zullen overstappen, maar dat ook andere bonden welkom zijn.

De kwartiermakers zijn erin geslaagd om vastgeroeste tegenstellingen los te wrikken. Die vrijheid moet nu gebruikt worden om op een totaal nieuwe manier naar de vakbond te kijken. In de kern is de vakbond een organisatie die leden economische zekerheid probeert te geven in een onzekere wereld. En omdat het economische systeem alleen maar wankeler wordt, is de noodzaak van een vakbond des te groter. Vaste banen verdwijnen, afspraken over lonen staan onder druk en de waarde van pensioenen verdampt. Maar de vakbond heeft die zekerheid te vaak nagejaagd door te vechten voor het behoud van oude verworvenheden. Een scherp oog voor nieuwe onzekerheden en voor nieuwe strijdterreinen ontbreekt. Zo dreigt de bond een belangenclub te worden van oudere mannen met een vast contract.

Houvast
De grootste armoe en onzekerheid is echter niet te vinden bij mensen met een vast contract, maar onder flexwerkers en zzp'ers die schommelen rond het minimum. Zij hebben ook de grootste klappen van de crisis opgevangen. Tot nu hebben zij de vakbeweging links laten liggen omdat deze hen weinig te bieden heeft. Van oudsher beschouwen vakbonden zelfstandigen en flexwerkers eerder als een bedreiging van de mensen met een vast contract dan als primaire doelgroep. Terwijl juist de flexwerkers en zzp'ers houvast nodig hebben. Om dat houvast te bieden moeten vakbonden nieuwe manieren uitvinden van belangenbehartiging. Aan cao-onderhandelingen hebben de flexwerkers en de zzp'ers weinig. Ze kunnen wel baat hebben bij minimumtarieven. Zo kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat brievenbestellers die per stuk betaald worden, de facto onder het minimumloon werken.

Bij een nieuwe vakbond horen ook nieuwe strijdperken. Een van de grootste bronnen van onzekerheid voor werknemers zijn openbare aanbestedingen. De thuiszorgmedewerkers weten daar alles van. De concurrentie tussen de aanbieders is moordend. En als zij dan tegen een dumpprijs een contract binnenhalen, wordt de onzekerheid afgewenteld op het eigen personeel. Viva Zorggroep in Haarlem gaf medewerkers de keus tussen ontslag of het inleveren van een kwart van het eigen salaris.

In het hele land zetten de aanbestedingen de lonen van de thuiszorgmedewerkers onder druk. In Amsterdam verdienen nieuwe thuiszorgmedewerkers na de recente aanbesteding vanaf februari 2012 vaak zo'n 20 procent minder dan de ouden. Er wordt nu nog onderhandeld tussen winnende en verliezende aanbieders om te kijken of de medewerkers van de verliezers hun salaris wel kunnen behouden. Een vakbond nieuwe stijl moet in een vroeg stadium strijden tegen aanbestedingen die concurrentie tegen dumpprijzen mogelijk maken. Dit nieuwe strijdperk wint de komende tijd alleen maar aan belang. Steeds meer werk wordt via aanbestedingen verdeeld. Nu zijn de thuiszorgmedewerkers aan de beurt, straks de chauffeurs en de conducteurs die nu nog werken bij een gemeentelijk vervoerbedrijf.

Achterban

Maar de grootste opgave voor de bond is gelegen in het vinden van een nieuwe manier om meningsverschillen in de eigen achterban te beslechten. Het pensioenakkoord heeft een pijnlijk conflict blootgelegd tussen jong en oud. Alle beleggingsrisico's zijn op het bordje van de jongeren gekwakt.

Zo'n conflict kan alleen eerlijk beslecht worden als ook de stem van jongeren krachtig klinkt. Maar dat kan alleen als ze lid zijn. Zonder jongeren kan de nieuwe vakbond van alles verzinnen (gewogen stemming binnen de nieuwe overkoepelende bond, referenda), maar dan blijft de stemverhouding oneerlijk. Alleen een vakbond die compleet verandert, kan houvast bieden in een wankele wereld.

Pieter Hilhorst is politicoloog en columnist van de Volkskrant.

 De vakbeweging heeft de aandacht te veel gericht op behoud van verworvenheden  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden