REPORTAGE

Zonder iets om aan te sleutelen leer je geen techniek

Wie met zijn handen wil gaan werken, moet zijn handen ook in het onderwijs kunnen gebruiken. Daarom hebben technische scholen machines en materiaal nodig. Meer dan ze nu hebben.

Lasles bij het Gilde Vakcollege Techniek in Gorinchem.Beeld Aurélie Geurts

Die kolossale bandschuurmachine in het lokaal van metaaltechniek? Die is geschonken door een bedrijf. De drie cv-installaties in het lokaal voor installatietechniek? Die zijn door installatiebedrijven aan de school gedoneerd. En de tweedehandsvrachtauto die vmbo'ers kunnen gebruiken om aan de motor te sleutelen? Die komt van een transportbedrijf uit de buurt.

Ja, directeur Henri van Breugel weet wel hoe hij aan machines en materialen moet komen. De afgelopen vijf jaar haalden hij en zijn collega's voor 60- à 70 duizend euro aan spullen binnen voor het Gilde Vakcollege Techniek in Gorinchem, een vmbo-school die gespecialiseerd is in techniekopleidingen.

Mooi? Natuurlijk vindt Van Breugel het mooi dat al die bedrijven willen samenwerken. Maar als je hem vraagt of dit nou de manier is waarop een onderwijsinstelling aan de benodigde materialen zou moeten komen, dan is hij resoluut. 'Nee, we moeten er niet afhankelijk van zijn.'

'Vergeten groep'

Veel keuze heeft hij echter niet, zegt hij, want een school als de zijne bulkt niet van het geld. 'Er is de laatste jaren geïnvesteerd in het technische onderwijs op mbo's, hbo's en universiteiten. Maar niet in het vmbo. Technische vmbo'ers vormen een vergeten groep.'

Van Breugel juicht het dan ook toe dat onder meer werkgeversorganisatie VNO-NCW, MKB Nederland, de Koninklijke Metaalunie, Bouwend Nederland en de technische platforms van het vmbo vandaag aan de bel trekken. Ze bieden de Tweede Kamer een petitie aan waarin ze oproepen meer aandacht te schenken aan het technisch vmbo. De organisaties maken zich 'ernstige zorgen', schrijven ze, onder meer omdat de bekostiging ontoereikend is. 'Technisch onderwijs is gemiddeld duurder dan andere richtingen.'

Kijk maar op het Gilde, zegt Van Breugel. De school is 's lands grootste technische vmbo. Hier kunnen de leerlingen na de eerste twee jaar niet kiezen voor de richting zorg & welzijn of het profiel economie & ondernemen, zoals op brede vmbo-scholen. Wie zich hier als 12-jarige inschrijft, komt bouwen, installeren of repareren.

Machinepark

Omdat de school zich alleen op techniek richt, kunnen leerlingen in vier jaar tijd veel dieper gaan dan scholen die ook andere profielen aanbieden, aldus Van Breugel. 'Het is het verschil tussen kennismaken met techniek en opgeleid worden in de techniek.'

Maar ja, dat kost dus wel geld - meer geld dan veel andere vmbo-opleidingen, zoals zorg & welzijn, die desondanks grofweg evenveel geld per leerling ontvangen. Zo heeft een technisch vmbo een imposant machinepark nodig. Er zijn talloze draaibanken, laskarren en afzuiginstallaties, die onderhouden en vaak ook nog eens jaarlijks gekeurd moeten worden.

Dan zijn er nog de meer vergankelijke benodigdheden. Aan een sloopauto kunnen leerlingen een paar maanden sleutelen, maar daarna moet er een nieuwe komen. Dan is alles inmiddels wel gedemonteerd of gesloopt - al dan niet per ongeluk.

Overal in de school zijn de beeldmerken van donerende bedrijven te zien.Beeld Aurélie Geurts

Oefenen

En wat te denken van andere bouwmaterialen als hout, koper, pvc-buis? Die gaan hard op zijn school, zegt Van Breugel. En dat juicht hij ook toe. 'Een leerling moet de kans krijgen te oefenen. Het eerste kozijn dat hij maakt ziet er niet uit. Bij zijn tweede en derde kozijn krijgt hij de kans te leren van zijn fouten.'

Bovendien moest het Gilde onlangs kosten maken omdat het vmbo-programma onlangs op de schop ging. 'Op zichzelf een verbetering', zegt Van Breugel, 'maar voor de hele vernieuwing was nul euro beschikbaar. En dat terwijl we verplicht zijn om nieuwe onderdelen in ons programma op te nemen. We moeten opeens transportvakken geven. Daarvoor hadden we een vrachtwagen nodig en een magazijn met pallets en andere lading, zodat ze konden oefenen een wagen in te laden. Bovendien was ons lokaal veel te klein, dus moesten we uitbouwen.'

Met wat noodgrepen (de hulp van bedrijven, grote klassen en gepensioneerde docenten die machines onderhouden) en een bestuur dat het belang van techniekonderwijs inziet, weet het Gilde het met de huidige bekostiging allemaal wel te bolwerken, zegt Van Breugel. Maar het evenwicht is broos. 'We hangen bij wijze van spreken aan het zuurstof.'

'Cruciale rol'

Neem die groepsgrootte: gemiddeld staat er bij het Gilde tijdens praktijklessen één docent op twintig leerlingen. Dat is een prima verhouding voor een les Engels op het vwo, maar bij een technische praktijkles op een vmbo ligt dat net even anders. Hier lopen kinderen rond tussen machines die waanzinnige krachten uitoefenen, hier liggen kinderen onder een opgekrikte auto. Docenten moeten dus alert zijn. Het liefst zou Van Breugel klassen met maximaal zeventien, achttien leerlingen hebben. Maar dat kan hij niet betalen.

Van Breugel hoopt daarom dat Den Haag maatregelen neemt om technische vmbo's te ondersteunen. 'Er komt de komende jaren een schreeuwend tekort aan technici aan', zegt hij. 'De technische vmbo's kunnen een cruciale rol spelen om dat probleem op te lossen, ze vormen de talentenvijver voor het mbo. Ik zou dus zeggen: waardeer deze scholen, waardeer deze jongeren en faciliteer ze. De politiek moet nu een keuze maken. Willen ze niet investeren? Prima, maar dan kunnen we straks geen extra's meer bieden. Dan verdwijnt dit onderwijs op den duur. We houden dit niet eindeloos vol.'

Werkgeversalarm

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland slaan alarm over het techniekonderwijs in het vmbo. Nu al kan een kwart van de leerlingen in het voortgezet onderwijs niet op fietsafstand een technische opleiding volgen. De werkgevers bieden de Tweede Kamer vandaag een petitie aan. Zij zien vier oorzaken: de bekostiging van het vmbo is ontoereikend, leerlingen met een migratieachtergrond kiezen minder vaak voor techniek, voor veel leerlingen technisch onderwijs op te grote afstand en te weinig geld voor nieuwe examenprofielen. Leerlingen in technische vakken zijn op papier een factor 1,7 duurder dan die in administratieve vakken, in de praktijk zelfs twee keer zo duur. Vmbo-scholen die niet uitkomen met hun financiën bezuinigen daarom op hun technische opleidingen. De werkgevers zien de oplossing in eenmalig 2 miljoen euro voor een fonds om het aanbod van de nieuwe profielen op orde te brengen, een algehele herziening van de bekostiging van het voortgezet onderwijs en een regisseur voor het technisch vmbo

Remco Meijer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden