Opinie

'Zonder EU zou Zwitserland nergens zijn'

Het is simplistisch en misleidend om de situatie van Zwitserland als onafhankelijk van de Europese Unie te omschrijven. In werkelijkheid is Zwitserland sterk van de Unie afhankelijk, zowel economisch als juridisch, betoogt hoogleraar Europees recht Christa Tobler.

Beeld afp

Als Zwitserse die gedeeltelijk in Nederland en gedeeltelijk in Zwitserland woont, las ik met enige verbazing het artikel dat mijn land van herkomst omschrijft als 'simpelweg gelukkig buiten de Europese Unie'. Het is simplistisch en misleidend om de situatie van Zwitserland als onafhankelijk van de Europese Unie te omschrijven. In werkelijkheid is Zwitserland sterk van de Unie afhankelijk, zowel economisch als juridisch.

Op economisch vlak is de Europese Unie voor Zwitserland veruit de belangrijkste handelspartner. 70 procent van de Zwitserse handel vindt plaats met de Unie. Ter vergelijking: het recent afgesloten handelsverdrag met China betreft een uiterst bescheiden aandeel van minder dan 5 procent van de totale handel van Zwitserland. Het is overduidelijk dat Zwitserland zonder de Europese Unie niet kan bestaan.

Deze afhankelijkheid komt verder tot uitdrukking in de binding van de koers van de Zwitserse munt aan die van de euro. Dat werd nodig omdat de waarde van de Zwitserse frank te hoog was, waardoor de Zwitserse producten te duur werden voor de export. Handel met de EU is echter van levensbelang voor de Zwitserse bedrijven, voor de werkgelegenheid en voor het land als geheel.

Ingewikkeld systeem
Op juridisch vlak is Zwitserland weliswaar geen lid van de EU of de van Europese Economische Ruimte (EER), maar dit betekent niet dat het onafhankelijk is. Met de Europese Unie bestaat namelijk een ingewikkeld systeem van tegenwoordig meer dan 120 zogenaamde 'bilaterale verdragen'. Hierdoor wordt met name veel economisch recht van de Europese Unie overgenomen, nota bene zonder dat Zwitserland kon meebeslissen bij het maken van deze regels.

Het overnemen van Unierecht gebeurt trouwens ook op talrijke andere gebieden, waarvoor geen bilaterale verdragen bestaan. Zwitserland neemt op eigen beslissing eenzijdig steeds meer Europees recht over. Men noemt dit de 'autonome Nachvollzug'. In feite is er geen sprake van een geheel vrije beslissing.

De reden dat Zwitserland, als niet-EU- of niet-EER-lidstaat en zelfs buiten bilaterale verdragen om, steeds meer recht van de Europese Unie overneemt, is simpelweg het feit dat het tegenwoordig voor een land in het centrum van Europa en met veelvuldige contacten met zijn buren niet meer mogelijk is om als een soort afgescheiden eiland voort te bestaan, ook niet qua regelgeving.

In vergelijking met de omringende landen is Zwitserland zeker een bijzonder land. Maar zijn veelvoudige verwevenheid met deze landen, juist op juridisch en economisch vlak, laat zien dat wij met Zwitserland geenszins een negatie van het Europese project voor ons hebben.
In tegendeel: Zwitserland kan niet zonder de Europese Unie en staat sterk onder haar invloed. Ik zou zelfs zeggen: zonder de Europese Unie zou Zwitserland niet zijn wat het land nu is.

Christa Tobler is hoogleraar Europees recht aan de universiteit van Leiden en de universiteit van Bazel (Zwitserland).

 
Het is overduidelijk dat Zwitserland zonder de Europese Unie niet kan bestaan
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden