Zonder dollen: titelplagiaat, bestaat dat?

Net verschenen, de nieuwe dichtbundel van Jules Deelder: Zonder dollen. 'De tekst hadden we al een jaar in huis', vertelt Suzanne Holtzer van Deelders uitgeverij De Bezige Bij....

Niet iedereen is blij met de nieuwe Deelder, en dat komt door die titel. De schrijver Hans Vervoort (1939) publiceerde in 1974 bij uitgeverij Thomas Rap een novelle die krek zo heette. Zonder dollen beleefde enkele herdrukken en werd in 1983 verfilmd.

Vervoort is niet boos, maar meer verbaasd dat het kennelijk gewoon kan, een titel overnemen. Hij vraagt zich af: 'Bestaat er zoiets als titelplagiaat?'

In maart van dit jaar zag hij Deelders Zonder dollen aangekondigd. Gelukkig, dacht Vervoort, dan kan ik de uitgever tijdig op mijn debuutnovelle wijzen. Hij legde Bezige Bij-directeur Ammerlaan een alternatief voor, waar hij zelf mee kon leven: Deelder zonder dollen. Op 1 april antwoordde Ammerlaan dat Vervoort 'een goed punt' had, en dat hij met Deelder zou overleggen over het 'prima' alternatief.

Vervoort hoorde er pas weer van op 19 augustus, een week voordat de bundel van de persen kwam. Hoofdredacteur Holtzer liet Vervoort weten dat Deelder te zeer aan de titel was gehecht om er afstand van te doen. Daarbij vreesde Holtzer niet voor verwarring, aangezien Vervoorts werk al een tijd niet meer leverbaar is en het ook een ander genre betreft.

Dus dat is de ongeschreven regel: dat je een titel verandert als er al een gelijknamig boek in dat genre bestaat, dat bovendien nog leverbaar is.

Holtzer, desgevraagd: 'Ja, als Zonder dollen van Vervoort nog leverbaar was, hadden wij het horen te veranderen. Maar in dit geval vraag ik me af wat de schade is aan Vervoorts reputatie.'

Consequentie: een auteur die niet meer in de boekhandel ligt, kan er niet van uitgaan dat de titels die hij bedacht, van hem blijven. Dat is de bittere pil die Vervoort moet slikken, dertig jaar nadat z Zonder dollen verscheen. 'De Bezige Bij is er tijdig op gewezen, en ze doet het toch. Bewust titelplagiaat als zoiets bestaat.'

Het is een troebel terrein, zo blijkt na een korte rondgang. Een bestaande titel gebruiken geldt niet als netjes, en wordt waar mogelijk voorkomen. Zo had Bart Chabot voor zijn verzamelde gedichten (deze maand verschijnend bij Nijgh) de titel Greatest hits verzonnen. Maar omdat Contact ndeze zomer de muziekverhalenbundel Greatest hits van P.F. Thom herdrukte (een ander genre weliswaar) en dit veelbetekenend aan Nijgh meedeelde, besloot Chabot tot een wijziging: Greatest hits, Volume One. Waarmee meteen kon worden aangegeven dat Bart Chabot nog lang niet uitgeschreven is.

Ander geval: Veen kondigde onlangs Zelf kunst kopen aan, een praktische handleiding voor het herkennen van vervalsingen, geschreven door Sander Kooistra en Ard Huiberts. 'Verschijnt in oktober', aldus Marie-Anne van Wijnen van uitgeverij Veen, 'maar misschien met een andere titel.'

Waar ze een week geleden achter kwam: in de zomer stelde uitgeverij Prometheus een al even praktische handleiding in het vooruitzicht, van voormalig meestervervalser en tegenwoordig oorspronkelijk schilder Geert Jan Jansen. Titel: Zelf kunst kopen. Twee boeken over hetzelfde onderwerp, die ook nog hetzelfde heten dat hoort niet, vindt Van Wijnen. 'Omdat Prometheus eerder was, zal ik mijn auteurs een alternatief voorleggen. Daar kiezen ze dan voor. Tenzij zij er erg aan hechten.'

Hola: wie is in het laatste geval de vervalser? Jansen, omdat zijn boek een bestaande titel draagt? Of Kooistra en Huiberts, die eerder verschijnen, maar hun titel later bekendmaakten?

Een janboel is het. Zonder dollen: kan een bevoegd persoon de ongeschreven regels misschien eens opschrijven? Opdat niemand zomaar, ook niet na dertig jaar, z'n titel verliest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden