Zonder chip niet door het station

Na een proef in Woerden sluit de NS versneld de ov-chip-poortjes af op tientallen stations. Maar in meerdere steden groeit het verzet tegen het einde van de onbelemmerde passage.

WOERDEN - Amper een wanklank, dat maken de Nederlandse Spoorwegen niet vaak mee. Zelfs bij reizigersorganisaties wordt mondjesmaat geklaagd. Ook op het stadhuis van Woerden - het NS-station aldaar is het decor van een verreikende proef - blijft het stil.


Zoveel vertrouwen put de NS uit de langdurigste proef om een station met ov-poortjes af te sluiten, dat er ineens vaart wordt gemaakt met het afsluiten van andere stations. Rotterdam-Alexander is het al overkomen, Almere-centrum wordt vermoedelijk de volgende.


'Beheerst afgesloten', heet het in het NS-jargon. Allemaal nog op proef, deze poging de zwartrijder het leven zuur te maken, maar nu al staat voor de NS één ding vast: proef geslaagd.


'Eind van dit jaar zijn 24 stations met poortjes afgesloten', kondigt NS-woordvoerder Eric Trinthamer aan. In 2015 zijn de perrons van nog eens 58 stations alleen nog maar door bezitters van een ov-chipkaart (of een andere voorziening waarmee de poortjes kunnen worden geopend) te bereiken, klinkt het stellig.


Ja, de NS staat bekend om zijn zonnige kijk op de toekomst, schampert Rikus Spithorst van de Maatschappij voor Beter OV.


Deze ochtendspits, op station Woerden, laten reizigers zich gewillig door de poortjes leiden. Wie die niet zelf kan openen, wegens het ontbreken van een ov-chipkaart, wordt op vertoon van een vervoersbewijs door NS-personeel door de barrière geholpen. Het gaat er allemaal rustig aan toe.


'Inmiddels vaak wel', zegt zo'n NS-medewerkster. Na vijf weken is gewenning ingetreden bij dit station, maar de eerste dagen was het geen pretje om als herkenbaar NS-personeelslid bij de poortjes te staan. Tegen de poortjes schoppende reizigers, schreeuwende voordringers, want de bus gaat over één minuut - dat soort taferelen.


En dan zijn er ook poortjes die dienst weigeren zonder dat een reiziger fysiek geweld heeft gebruikt, zegt de medewerkster. De aankondiging dat volgend jaar 82 stations - vooral de grote, die 90 procent van de reizigers 'vangen' - met poortjes zijn afgesloten, doet de medewerkster het hoofd schudden én lachen. 'Vergeet het maar.'


Hier, aan de zuidkant van het station, attendeert een mededeling op de ruiten de reizigers. Zo ook aan de centrumzijde van het station. 'NS beproeft de poorten op dit station. Met de ov-chipkaart kunt u gewoon in- en uitchecken. Met andere vervoersbewijzen helpt de NS-medewerker u door het poortje.'


Wat er op dat plakkaat niet staat, is dat Woerdenaren die gewoonlijk de traverse van het station gebruikten om van A naar B te wandelen, dat niet meer kunnen. Tenzij ze een chipkaart hebben. De loopbrug, die zuid met centrum verbindt en toegang biedt tot de perrons, is aan weerszijden met poortjes afgesloten.


In Woerden leidt dat niet tot al te veel gemor, omdat er dicht bij het station mogelijkheden zijn om het spoor te passeren, ook voor wandelaars. Niet alle gemeenten zijn even blij met afsluiting door ov-poortjes. In Weesp circuleert een petitie om het tegen te houden. In een aantal steden waar de stations deel uitmaken van drukke looproutes tussen woonwijken woedt al jaren verzet. Zoals in Oss en Gouda.


Leiden spant de kroon. Daar is de laatste jaren veel geld geïnvesteerd in het verbinden van het historische centrum met 'de nieuwe kennisstad', aan de andere zijde van het spoor, waar ook het ziekenhuis ligt. Overgangen hebben plaats gemaakt voor auto-, fiets- en bustunnels. Voor wandelaars is het station de belangrijkste doorgang van A naar B.


In de Leidse stationshal staat nu al jarenlang een dreigende batterij ov-poortjes. Nog in open stand. Dreigen doen de NS en Leiden ook al jaren, onder meer met een gang naar de rechter. Op 17 maart komt de voor de NS verantwoordelijke staatssecretaris Wilma Mansveld een kijkje nemen.


Dat gebeurt op uitnodiging van haar eigen partij, daags voor de verkiezingen. PvdA-lijsttrekker Gijs Holla wil weten wie de baas is over de stationsruimte. De NS-woordvoerder: 'Wij zijn eigenaar van de grond.' Holla: 'Voor al die winkels in ons nieuwe station heeft de NS een bouwvergunning aangevraagd. Maar niet voor die poortjes.'


Holla vindt dat de NS wel erg luchtig doet over het afsluiten van wat hij als openbare ruimte ziet. 'De fractievoorzitter van GroenLinks deelde in de stationshal pamfletten uit tegen het afsluiten met de poortjes. Hij is opgepakt. Maar van de rechter kreeg hij gelijk. In ons bestemmingsplan heet het station ook openbare ruimte.'


In Leiden lijkt nu een compromis aanstaande: ProRail, de 'bouwer' van de spoorwegen, heeft geopperd een tunnel te willen bouwen. Dat roept weer een volgend probleem op: wie draait voor welke kosten op? Holla: 'Zo'n doorgang gaat 20- tot 30 miljoen kosten.'


Zo lijkt het 'beheerst' afsluiten van stations tot ogenschijnlijk onbeheersbare nieuwe problemen te leiden. De Leidse 'oplossing' om tunnels of andersoortige doorgangen te bouwen wordt op veel stations toegepast.


Zo ook bij Amsterdam CS, waar twee tunnels uitkomst moeten bieden aan niet-treinreizigers die van Noord naar het centrum willen, of andersom. De kosten van de bouw van die tunnels hoopt de NS terug te verdienen met winkels in die tunnels.


De ov-poortjes zijn hét wapen tegen zwartrijden, tegen agressie jegens NS-personeel en tegen gevoelens van onveiligheid op de stations, houdt de NS vol. Het bedrijf heeft voor ieder probleem een oplossing. Een 'passagekaartje' voor wie wél door het station moet, maar niet met de trein. Gratis, voor beperkte duur, uit de automaten.


Op Amsterdam CS dient zich een ander probleem aan. 'Restaurant 1e klas', op perron 1, is een populaire uitspanning, ook voor niet-treinreizigers. Zo'n passagekaartje met korte geldigheid is voor een diner geen uitkomst. De NS is in overleg met de restaurateur om pal voor diens deur een poortje te plaatsen waar een speciaal, langer geldig en gratis kaartje gebruikt kan worden.


Chris Vonk van reizigersorganisatie Rover heeft één zorg: als al die investeringen in poortjes, tunnels, winkels en speciale pasjes maar niet leiden tot verhoging van de reistarieven. 'Doe ons maar meer controle op de trein.'


EN ALS JE NOU GEEN OV-CHIPKAART HEBT?

Incidentele treinreizigers zonder ov-chipkaart houden de mogelijkheid een kaartje uit de automaat te kopen, zegt de NS. Ook als perrons alleen nog te bereiken zijn door een poortje te openen. In de automaten is straks een 'weggooi-chipkaart' te koop, zoals nu bijvoorbeeld het Amsterdamse GVB al aanbiedt. Voor wie in het buitenland een treinkaartje voor Nederland koopt, denkt de NS ook de oplossing te hebben: die reizigers krijgen een kaartje met een barcode waarmee selectief een aantal poortjes kan worden geopend. Het is nog onduidelijk hoe bezitters van een papieren, chiploze kortingskaart door poortjes moeten komen. Er zijn in Nederland 13,5 miljoen ov-chipkaarten in omloop. De NS-woordvoerder: 'We kunnen niet met iedere minderheid rekening houden.'


Wél zijn de NS en de treinbedrijven Arriva en Veolia het donderdag eens geworden over de zogeheten lange-afstandskorting. Dat raakt treinreizigers op een traject met meerdere vervoerders. Die zijn nu duurder uit omdat ze meerdere keren moeten inchecken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden