Zonder chemo gaat het ook niet beter

Met regelmaat steekt de twijfel aan chemotherapie de kop op. De behandeling is belastend voor de pati en heeft bij uitgezaaide kanker weinig effect....

Het verhaal doet vaak de ronde, verzucht de kankerdeskundige prof. dr. Sjoerd Rodenhuis.

Dat chemotherapie niet helpt bij de bestrijding van kanker en dat de behandeling van de gevreesde ziekte de laatste 25 jaar nauwelijks is verbeterd.

Het is een deel van de waarheid, zegt de internist van het Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam. 'Maar het is niet helemaal waar. Het beeld dat chemotherapie niets gebracht zou hebben voor de behandeling van kanker is flauwekul.'

Begin deze maand publiceerde het Duitse opinieweekblad Der Spiegel (nr. 41) een verhaal over chemotherapie onder de kop 'Nutteloze gifkuur'. De schrijver haalt onderzoek aan van de epidemioloog Dieter Hl die jarenlang het verloop van kanker bij duizenden patien in de omgeving van Mn heeft onderzocht. De eerste gegevens stammen uit 1978.

In tabellen laat de epidemioloog zien dat voor patien met uitgezaaide kanker de behandeling met chemotherapie nauwelijks iets heeft opgeleverd. Zijn onderzoek betreft de vier belangrijkste vormen van kanker die veel levens eisen: long-, borst-, darm-en prostaatkanker.

Rond de jaren tachtig was de helft van de vrouwen met uitgezaaide borstkanker 24 maanden na de diagnose nog in leven. Eind jaren negentig was dat gedaald tot 22 maanden. De darmkankerpati was er daarentegen wel iets op vooruit gegaan. De helft leefde in de jaren tachtig twaalf maanden na de diagnose. Die periode was gestegen tot veertien maanden eind jaren negentig, aldus Der Spiegel.

Er komen talrijke dokters aan het woord die onverbloemd verkondingen dat vrouwen met vergevorderde borstkanker niets hebben gehad aan chemotherapie. 'Veel geschreeuw om niets', zegt een gynaecoloog uit Bochum. Een arts in Ddorf bevestigt het verhaal. 'Veel vrouwen zijn behandeld zonder dat er een overtuigend bewijs was van het nut.' Chemotherapie is het dogma van de geneeskunst geworden, concludeert Der Spiegel.

Bij chemotherapie krijgen patien een medicijn dat zich, eenvoudig gezegd, richt op snel delende cellen. Die worden uitgeschakeld om de kanker onder de duim te houden. Gezonde cellen delen ook en krijgen een opdoffer van de medicijnen. De behandeling gaat gepaard met forse bijwerkingen, wat de chemotherapie tot een gevreesde behandeling maakt.

Er wordt naarstig gezocht naar betere vormen van chemotherapie of andere middelen die de tumor in bedwang houden, maar de successen blijven beperkt tot bijzondere soorten van kanker. Voor grote aantallen patien is er niets anders dan de chemotherapie als belangrijke aanvulling op opereren en bestraling. Verhalen dat medicijnen geen zin hebben, zoals in Der Spiegel, maken het vertrouwen in die behandeling niet groter.

'Kijk', zegt Rodenhuis. 'Je moet dit soort artikelen goed lezen. De bevindingen gelden alleen voor de bepaalde vormen van kanker die al zijn uitgezaaid. Voor alle andere gevallen van kanker heeft chemotherapie wel degelijk verbetering gebracht.'

Voor de eenvoud maakt de kankerspecialist onderscheid in twee fasen van de ziekte. Er is een orgaan aangetast waar cellen zich ongecontroleerd zijn gaan delen. Er ontstaat een gezwel. Na verloop van tijd verspreiden de ontspoorde cellen zich via de bloedbaan of het lymfesysteem waardoor elders secundaire gezwellen ontstaan. De kanker is dan uitgezaaid.

'Het succes van de chemotherapie is afhankelijk van de mate waarin de kanker is uitgezaaid', zegt Rodenhuis. 'Als er duidelijke uitzaaiingen zijn, dan klopt het verhaal uit Duitsland. Voor die patien heeft chemotherapie niet veel opgeleverd. Hoewel je de winst niet moet onderschatten, vindt de internist. 'Soms, zoals bij longkanker, moet je denken aan langer leven in de orde van weken. Veel patien hechten aan die paar weken', zegt hij. Andere patien maken de afweging dat de extra tijd de moeite niet waard is, gezien de bijwerkingen van de behandeling.

Als de kanker nog niet is uitgezaaid, of in geringe mate en niet of nauwelijks is aan te tonen buiten het primaire gezwel, heeft chemotherapie veel opgeleverd, vindt Rodenhuis. 'We geven in die gevallen regelmatig chemotherapie en dat heeft de overleving van de patien vergroot.'

Der Spiegel meldt wel dat de conclusies maar beperkt gelden, maar terloops en in een onduidelijke passage die veel lezers over het hoofd zien, vindt Rodenhuis. Bovendien gaat het artikel eraan voorbij dat veel gevallen van kanker eerder worden opgespoord dan vroeger en dat chemotherapie dan meer biedt.

Van de gevallen van borstkanker wordt grofweg 80 procent in een vroeg stadium opgespoord. Die vrouwen krijgen in meerderheid chemotherapie, in het jargon een adjuvante behandeling. Veel vrouwen profiteren daarvan, zegt Rodenhuis. 'Helaas niet iedereen.'

Voor longkanker zijn de cijfers minder gunstig. Van die patien is de ziekte in veel gevallen te ver ontwikkeld en biedt chemo minder soelaas. Bovendien is longkanker sowieso minder gevoelig voor medicijnen. Darmkanker zit een beetje tussen die twee in.

'Omdat in het Duitse onderzoek alleen patien zijn vergeleken met een uitgezaaide vorm van kanker, zie je de verbetering van de adjuvante behandeling niet terug in de cijfers. Maar die winst is er dus wel', vat Rodenhuis samen.

Dat neemt niet weg dat kanker nog steeds een ziekte is die veel levens eist. Ongeveer 50 procent van de mensen met kanker bezwijkt aan de ziekte, van een echte genezing is in veel gevallen geen sprake. Er is nog een lange weg te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden