'Zondebok Mansveld voorkwam nieuw drama bij het spoor'

Voor haarzelf zal het een late 'beloning' zijn, laat staan een troost. Nog begin deze maand heeft de nu opgestapte staatssecretaris Wilma Mansveld in ieder geval een wezenlijke bijdrage geleverd aan het voorkomen van een nieuw drama bij het vermarkten van het spoor.

Staatssecretaris Wilma Mansveld. Beeld anp

Althans in de ogen van hen die het drama met de HSL en Fyra voor alles toeschrijven aan de invoering van marktwerking op het spoor. Zo iemand als oud-NS-commissaris Jan Timmer die tijdens zijn verhoor voor de enquêtecommissie privatisering als 'de bron van alle kwaad' typeerde.

Laat nu uitgerekend 'zondebok' Wilma Mansveld in Europees verband zo hardnekkig hebben aangedrongen op een blokkade op verregaande liberalisering, dat aanbesteding van grote delen van het Nederlandse spoor voorlopig uit den boze is.

Begin oktober bereikten de Europese transportministers een akkoord over hoe om te gaan met het treinvervoer op het hoofdrailnet (in het Nederlandse geval is dat tachtig procent van het spoor). In het zogeheten Vierde Spoorpakket pleit de Europese Commissie voor het opknippen en aanbesteden van dat net, maar de transportministers houden dat voorlopig tegen.

Een Fyra-trein. Beeld anp

Rust moet terugkeren

In Nederland is de exploitatie van het hoofdrailnet, tot ergernis van concurrenten, tot 2025 onderhands aan de NS gegund en dat blijft voorlopig zo. Inclusief de Hogesnelheidslijn. Alleen een negatieve beoordeling halverwege de concessieperiode (2019) over de prestaties van de vervoerder, kan alsnog tot aanbesteding leiden.

De rust moet terugkeren op de binnenlandse spoormarkt en dat betekent 'dat we niet zo braaf in de pas moeten lopen met wat Europa dicteert', vindt ChristenUnie-senator Roel Kuiper, voorzitter van een parlementaire onderzoekscommissie die zich eerder boog over de invoering van marktwerking in allerlei sectoren. Zijn commissie kwam, net als de Fyra-enquêtecommissie en de commissie-Kuiken (PvdA-Kamerlid) die ook al de spoorsector onderzocht, jaren terug tot de conclusie dat de invoering van marktwerking op het spoor eerder tot ellende dan zegeningen heeft geleid.

'We komen allemaal steeds tot dezelfde analyse, dat versterkt het beeld, maar nu moet ook eens duidelijk worden welke kant we de komende jaren dan wél op moeten met het spoor', zegt Kuiper nu. Prioriteit voor een volgend kabinet, vindt hij.

Verenigd Konikrijk

Ook de Fyra-commissie wees in de eindrapportage weer op de 'weeffout' van een zogenaamd zelfstandige NS (Staat is 100 procent eigenaar) die moet opereren op een zogenaamd geliberaliseerde spoormarkt (met louter andere staatsbedrijven als concurrent).

De gemiddelde treinreiziger zelf vraagt zich onderhand wanhopig af hoe het kan dat het traject Rotterdam-Brussel tegenwoordig aanmerkelijk sneller kan worden bereisd per bus dan met de trein.

Welke kant moet het op met het spoor? In ieder geval niet de Britse, zegt Roel Kuiper, het land waar de hoofdspoorlijnen wél apart zijn aanbesteed en reizigers alleen maar de dupe zijn geworden van prijsverhogingen en chaos. En waar dochterbedrijf Abellio van de NS inmiddels een grote speler is.

Vervoerder Arriva (dochter van Deutsche Bahn) bepleit dat NS zich alleen nog maar richt op intercitydiensten en de concurrentie kans maakt op alle overige vervoer. Ook op dezelfde trajecten. Kuiper verwacht meer heil van een steviger greep van de rijksoverheid op de hele ov-sector. 'Voor het opkrikken van onrendabele lijntjes in het regionale vervoer heeft marktwerking soms heus wel positieve effecten gehad. Maar hoofdrailnet moeten we niet aanbesteden. We moeten eigenwijs zijn, wat Europa ook zegt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden