NieuwsRuiming nertsen

Zombienertsen: hoe in Denemarken geruimde dieren uit hun massagraf omhoog kwamen

Zombienertsen: Denemarken kreeg ermee te maken. Geruimde dieren die weer kwamen ‘bovendrijven’ als gevolg van te haastig ruimen en begraven. Hoe kan dat? En hoe gaat men elders in Europa om met de dieren die coronabrandhaardjes blijken te zijn?

Wanneer een groot aantal dode nertsen in een te ondiep graf bij elkaar ligt, kunnen de opzwellende karkassen elkaar verdringen en weer boven de grond uit komen.Beeld Reuters

Het heeft iets weg van een slechte horrorfilm. De nertsen die in Denemarken massaal werden gedood uit angst dat ze het coronavirus verspreidden, zijn herrezen uit hun graven. Volgens de autoriteiten komt dat door de gassen die bij het ontbindingsproces vrijkomen in de nertsenkadavers.

Voor de Deense regering is het een ware nachtmerrie. Eerder al leidde de nertsenkwestie tot een politieke crisis. De minister van Landbouw stapte op omdat de regering opdracht had gegeven de nertsen te ruimen zonder dat het parlement goedkeuring had gegeven. De oppositie wilde dat ook de sociaal-democratische premier, Mette Frederiksen, zou aftreden. Dat gebeurde niet, maar nu achtervolgen de nertsen haar ook na hun dood.

Denemarken besloot de ruim 15 miljoen nertsen die het land telde te ruimen nadat er bij de dieren een gemuteerde versie van het coronavirus was gevonden. Minstens twaalf mensen raakten daarmee besmet. De vrees bestond dat een toekomstig vaccin minder effectief zou zijn tegen deze variant van het virus.

Kadavers opsturen

De eerste coronabesmetting afkomstig van een nerts werd in april ontdekt in Nederland. Toch werd er hier niet besloten tot een algehele ruiming. Nertsenhouders zijn wel verplicht elke week kadavers op te sturen om ze te laten onderzoeken op het virus. Alleen als er een besmetting wordt gevonden, wordt er geruimd. Andere bedrijven doorlopen gewoon de productiecyclus tot aan het ‘pelzen’ en moeten er daarna mee ophouden. Zo verdwijnt geleidelijk het ene na het andere nertsenbedrijf, waarvan er op dit moment nog vier actief zijn.

De dode nertsen worden in Nederland afgevoerd door de firma Rendac. Die verwerkt de kadavers  ‘volgens het gebruikelijke proces van druksterilisatie’, laat directeur algemene zaken Sjors Beerendonk weten. De nertsenlichamen worden ingekookt en vervolgens wordt er diermeel en dierlijk vet uit gewonnen, wat wordt gebruikt voor het opwekken van duurzame energie.

‘Op grote schaal begraven van organisch materiaal is geenszins een wenselijk alternatief’, vindt Beerendonk. ‘Immers, bij massaal begraven treedt door bederf gasvorming op, waardoor het materiaal weer naar boven komt. Daarmee levert het een potentieel probleem op voor de volks- en diergezondheid.’

‘Speciaal risicomateriaal’

Ook andere Europese landen willen onder druk van de coronacrisis van hun nertsen af. Frankrijk bepaalde onlangs dat nertsenfarms hun deuren over maximaal vijf jaar moeten sluiten. Spanje liet 93 duizend nertsen op een farm in Aragón afvoeren naar een afvalverwerkingsbedrijf voor ‘speciaal risicomateriaal’. Binnen het bedrijf bleek het virus vrijelijk rond te waren: 87 procent van de nertsen testte positief, al vertoonden ze geen ziekteverschijnselen. Ierland is van plan de 120 duizend nertsen op de drie boerderijen in het land te ruimen.

Denemarken, de grootste producent van nertsenbont in Europa, was het enige land waar de nertsen in een massagraf werden gegooid. Het blijkt een kapitale vergissing. Roelof-Jan Oostra, een hoogleraar anatomie die onderzoek doet naar ontbindende lichamen op de dodenakker op het terrein van het Amsterdam UMC, locatie AMC, is niet verbaasd over de herrijzende nertsen in het Scandinavische land.

Bij massaal begraven treedt door bederf gasvorming op, waardoor het materiaal weer naar boven komt.Beeld AFP

‘Het is een bekend gegeven dat de bacteriën in de ingewanden van dode lichamen een tijdlang doorgaan met het produceren van gassen’, vertelt hij. ‘In levende lichamen worden het aantal bacteriën door het afweersysteem van het lichaam en de natuurlijke passage van de darminhoud beperkt. Na de dood is er geen afweersysteem meer en hebben de bacteriën vrij spel, waardoor gassen zich ophopen en het lichaam vrij letterlijk wordt opgeblazen. Wanneer een groot aantal dode nertsen in een te ondiep graf bij elkaar ligt, kunnen de opzwellende karkassen elkaar gaan verdringen en weer boven de grond uit komen.’

‘Typisch massagraven’

Ook Stefan Uitdehaag, gespecialiseerd in niet-humane biologische sporen bij het Nederlands Forensisch Instituut, spreekt van een normaal verschijnsel. ‘Tijdens het ontbindingsproces komen nu eenmaal gassen en vloeistoffen vrij’, zegt hij. ‘De vloeistof zakt weg in de bodem, het gas borrelt omhoog en zo zijn de nertsen weer bovengronds gekomen.’ Geen zorgen: zoiets gebeurt niet bij een overleden kat of hond die een graf krijgt in de tuin. Uitdehaag: ‘Dit komt alleen voor bij massagraven.’

En dat is niet het enige probleem met zo’n enorm massagraf. De Deense nertsen zijn deels begraven vlak bij een zwemmeertje en deels in de buurt van een plek voor drinkwaterwinning. Inmiddels rijzen er zorgen over de waterkwaliteit. ‘Ook de sloten bij begraafplaatsen waren vroeger vaak vervuild’, zegt Uitdehaag. ‘Dat komt doordat er nitraten en fosfaten vanuit de lijken weglekken. En als de ontbinding plaatsvindt onder ongunstige omstandigheden, kunnen er ook stoffen als cadaverine en putrescine vrijkomen.’

In Denemarken overweegt de regering inmiddels de hele nertsenpopulatie maar weer op te graven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden