'Zomaar iemand doden mag niet'

Benjamin B. Ferencz (92), heeft scherpe kritiek op de manier waarop Bin Laden werd geliquideerd.

MAARTEN RABAEY

Benjamin B. Ferencz schreef op 3 mei een kleine lezersbrief aan The New York Times. 'Uw fantastische berichtgeving laat sleutelvragen onbeantwoord. Gejubel over de dood van de meest opgejaagde massamoordenaar is begrijpelijk, maar was dit echt te rechtvaardigen zelfverdediging, of was dit een illegale moord met voorbedachten rade?' Vandaag wacht hij nog altijd op het feitelijke antwoord, ook uit het Witte Huis.

'Ik vind dat we eerst de feiten moeten kennen vooraleer we besluiten nemen, wat iedereen nu al doet. De feiten zijn nu slechts gedeeltelijk onthuld. Als voormalige aanklager van Neurenberg geloof ik heilig in onze rechtsorde. Die vereist een allesomvattende gerechtelijke herziening van alle feiten en omstandigheden die leidden tot Bin Ladens dood. Wie haalde de trekker over? Wat waren hun instructies? Wie gaf het bevel? Pas na een onpartijdig onderzoek mogen we een besluit trekken. Het enige besluit nu is dat hij dood is. Dat is niet genoeg. Ik vrees dat wraak tot meer wraak leidt. Ik geloof sterk dat de hoop van de mensheid in een vredelievender wereld afhangt van de aanvaarding van de rechtsorde. Dat zagen we hier in de zaak Osama bin Laden nog niet.'

Bin Laden was ongewapend toen hij werd gedood. Hadden de VS-commando's hem moeten aanhouden?

'Ja. Als feitelijk aangetoond was geweest dat hij hulpeloos was en bereid zich over te geven - zoals Saddam Hoessein destijds met opgeheven armen - en daarna doodgeschoten, dan is dat een misdaad. Dat is onder géén enkele regel aanvaardbaar. Het kan ook anders zijn gegaan. Als gevechtssoldaat tijdens de Tweede Wereldoorlog weet ik dat je weinig tijd hebt om in zo'n situatie te delibereren. De betrokken soldaten moeten daarom geïnterviewd worden, zonder hun identiteit prijs te geven, opdat we alle feiten leren. In een democratie heeft het publiek het recht op de waarheid. Ik heb vertrouwen dat ze aan het licht komt. Wij hebben hier geen Goebbels, geloof ik.'

U waarschuwt in uw lezersbrief ook dat extrajudiciële beslissingen op basis van politieke of militaire afwegingen de democratie ondermijnen...

'De Britten wilden na de Tweede Wereldoorlog eerst de nazi's opsporen en doden. Wij hebben toen gezegd dat we dat niet doen. Wij kozen bewust voor de American way, de rule of law: de rechtsorde met eerlijk proces en gepaste straf. De sterkte van Neurenberg was dat wij nazi's zoals Göring hebben berecht volgens onze principes zonder ons tot hun principes te verlagen. Daar geloof ik nog altijd sterk in. Ik zou graag onze regering dezelfde idealen horen volgen. In een vredelievende wereld kan je niet beslissen je buur neer te schieten omdat je gelooft dat hij je bedreigt.'

Ontzegt de afwezigheid van een proces ook niet de slachtoffers een betekenisvol einde van hun rouwverwerking en antwoorden op hun vragen?

'Veel nabestaanden van 9/11 sloten hun rouw al af. Wat altijd bleef is de roep om gerechtigheid. Maar is er nu gerechtigheid? Gerechtigheid moet gerechtigheid voor de wet zijn. Je kan niet binnenvallen en zomaar Osama bin Ladens kinderen neerschieten en vrouw verwonden, wat er is gebeurd. Zij hadden er niets mee te maken. Je kan niet zeggen, jammer, zij koos de verkeerde echtgenoot en de kinderen de verkeerde vader... Zo eenvoudig mag het niet zijn.'

Hoe beoordeelde u president Obama's besluit dat gerechtigheid is geschied?

'Tot ik weet wat zijn besluitvorming was kan ik niet over de president oordelen. Ik kan me inbeelden dat hij opdracht gaf 'alle mogelijke middelen' in te zetten, een bevel zoals 'arresteer hem als je kan, maar handel vooral ook in je eigen veiligheid omdat ik niet meer Amerikaanse levens wil riskeren' en het eindoordeel dan overliet aan de bevelvoerders op het terrein. Zo'n advies zou ik hem toch gegeven hebben. Maar als zijn oordeel kill him was, zoals ex-president Bush het 'hoofd van Bin Laden op een schotel' eiste, dan zou dat een illegaal bevel zijn. We moeten wachten op de feiten, inclusief de vraag of het legaal was om hieraan te beginnen. Al veronderstel ik niet dat Obama, een Nobelprijswinnaar voor Vrede en Harvard Law-alumni zoals ikzelf, een stom bevel zou geven als kill him, no matter what."

De Amerikaanse minister Holder van Justitie spreekt van zelfverdediging.

'Hij trekt te vroeg theoretische conclusies. Of dit zelfverdediging was, valt nog te bezien. Volgens de nieuwe informatie werd er niet teruggeschoten in Bin Ladens kamer. Opnieuw, laat de feiten spreken.'

De rechtsgang rond Al Qaida wordt overschaduwd door de omstreden ondervragingstechnieken in Guantánamo, al leidden die ook tot ontmaskering van Bin Ladens schuilplaats...

'De enhanced interrogation techniques zijn een modern begrip voor foltering, en dat is ontoelaatbaar. Als voormalig gevechtssoldaat die ondervrager werd, besef ik wel dat het erg moeilijk kan zijn om je te beheersen als een massamoordenaar in je gezicht zegt dat hij weigert mee te werken of je wil doden. Je moet jezelf controleren opdat je ze geen kogel door de kop jaagt of aan hun teennagels ophangt. Maar als we een beschaafdere wereld willen, dan mogen wij dat niet doen.'

Welke lessen moeten de VS trekken uit de oorlog tegen Al Qaida?

'De les is dat je ideologie niet kan doden met een wapen. Je kan ideologie alleen doden met betere ideologie. We vernielen onze opportuniteit om dat te doen door de mensen te doden die zaken doen die we, begrijpelijk, gevaarlijk en weerzinwekkend vinden. Maar zomaar je tegenstander doden kan niet. Na de aanslagen op 11 september 2001 heb ik altijd gezegd dat we niét ten oorlog moesten trekken. We hadden bijvoorbeeld wel een legertje imams de moslimwereld kunnen insturen die zeggen dat de terroristen de koran besmeuren. Je moet vechten om de geesten, niet enkele woordvoerders vermoorden.'

President Obama sprak met de nabestaanden van de 11/9-slachtoffers. Wat zou u ze zeggen?

'11/9 was een tragische gebeurtenis uit onze geschiedenis. We moeten vooruit kijken naar een menswaardiger wereld waar dergelijke misdaden wereldwijd worden veroordeeld, ook in de moslimwereld.

'Tegelijk zou ik een voorbeeld geven uit Neurenberg. Eén van mijn beklaagden, Dr. Otto Rasch, was verantwoordelijk voor de dood van 33.771 joden en zigeuners. In twéé dagen tijd, 29 en 30 september 1941! Als SS-Brigadeführer keek hij toe op de moord van duizenden kinderen.

'Toen hij in de rechtszaal werd voorgeleid lag hij op een brancard. Hij leed aan de ziekte van Parkinson. Zijn schuld was zonder twijfel bewezen. Ik had hem, zoals veel mensen dat konden, ter plaatse een kogel door het hoofd kunnen jagen. Wat zou de reactie geweest zijn? Ik zou veroordeeld zijn geweest voor moord. Maar daar lag hij, de schuldige van tién World Trade Centers. Ik vermoordde hem niet, want ook massamoordenaars zoals hij gunden we een proces. Uiteindelijk stierf hij voor het zover was. Hij werd beoordeeld door een hogere macht, zeg ik nu.'

buitenland pagina 16 vervolg pagina¿s 2 en 3

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden