Zolang rekenen, zoveel IQ erbij? Zo werkt het niet

Vervolg van pagina 1.

Het is lastig om wijs te worden uit al die factoren die kunnen bijdragen aan een hoger IQ. Neem voeding. Er zijn dierstudies die uitwijzen dat muizen op visvetten of op vitamine E minder snel dementeren; en het lijkt logisch dat het brein bouwstoffen nodig heeft om neurotransmitters te maken, zoals 'cholines' uit eieren en het aminozuur tyrosine uit noten en yoghurt. Maar de levendige industrie rondom 'brain-', 'smart-' en 'mood foods' ten spijt, is nog altijd schimmig wat dat betekent voor de mens. 'Als 'brain foods' al werken', mopperde hoogleraar onderwijskunde Linda Gottfredson van de universiteit van Delaware deze zomer in een overzichtsartikel, 'dan komt dat waarschijnlijk vooral doordat ze de algemene gezondheid bevorderen als onderdeel van een veelzijdig, gebalanceerd dieet.'


Gadgets

Een vergelijkbaar lot treft de gadgets van de hersenindustrie: IQ-verhogende plaatjes voor in de wieg, IQ-prikkelende puzzeltjes in de box, IQ-stimulerende klassieke muziek op de cd-speler. Hard bewijs dat het de intelligentie verandert ontbreekt, zegt Resing. 'Het zal op neuraal niveau best iets uit kunnen maken. Maar dat valt niet direct te vertalen naar dat complexe begrip IQ. Iemand die zijn kind naar Mozart laat luisteren, zit sowieso al in een hoog opgeleide groep.'


Voor muzieklessen, dramacursussen, sport of meditatie geldt min of meer hetzelfde. Het zou de intelligentie best iets kunnen bevorderen - daarvoor zijn zelfs goede aanwijzingen - maar om het onomwonden vast te stellen, laat staan te meten hoe groot het effect is, lijkt Resing ondoenlijk. 'En dat het om niet veel meer dan een paar punten op de IQ-test gaat, is sowieso wel duidelijk', zegt ze.


Frustrerend genoeg is de inzet hoog: vast staat dat het intelligentieniveau ten opzichte van leeftijdsgenoten in de basisschoolleeftijd nog flink kan verschuiven. Gelukkig is er ook zonder neurostimulatie-cd's of mood-dieet genoeg te doen, zeggen kenners. 'Als je vroeg begint met leren', zegt Price, 'lijkt het aannemelijk dat je je potentie vergroot. Net zoals je, als je jong een sport traint, dat later gemakkelijker oppakt.'


Zelf is ze er dan ook toe overgegaan haar kinderen bij te laten scholen door een tutor. 'Ik heb het vermoeden dat vroeg onderwijs ze een enorm voordeel kan geven.'


Leerresultaat

Toch valt het alweer niet mee daaruit een recept te destilleren: zoveel uur sommen en u krijgt er zoveel IQ-punten bij. Neem Veenmans expertise, de 'metacognitie' - zeg maar plannen, doelen stellen, reflecteren op het eigen leergedrag. 'Dat is enorm bepalend voor het leerresultaat en daardoor voor wat je kunt bereiken', zegt Veenman. Maar bevordert het de intelligentie? 'Nee', zegt hij. 'Het correleert er wel mee. Maar niet perfect. Volgens mijn onderzoek compenseert een goede metacognitie juist voor lagere intelligentie.'


Voor het IQ lijkt het in elk geval belangrijk de geestelijke flexibiliteit te trainen, zegt onder meer hoogleraar cognitiewetenschap Eveline Crone. 'Als je één specifieke vaardigheid voortdurend oefent, word je daarin ontzettend goed, maar dat betekent niet dat je beter wordt in, zeg, rekenen. Als je flexibel leert - variatie in moeilijkheid, jezelf uitdagen, afleiding trotseren - dan heeft wat je leert een overhevelend effect naar andere taken,' aldus Crone.


Zo lijkt van alle hersenadviezen er één terecht: blijf het brein prikkelen met nieuwe uitdagingen. Lees de krant eens ondersteboven, doe eens een puzzel, bereken iets, ga handwerken - alles om het brein uit zijn dagelijkse sleur te halen. 'Dat schept de voorwaarden voor een goede kern van intelligentie', beaamt Resing. 'Al moet je zeker niet denken dat het opeens een enorm effect heeft.'


De speurtocht naar IQ-verhoging is als de jacht op een levenselixer of de Bron van de Eeuwige Jeugd. Niemand weet waarnaar we eigenlijk zoeken. Het enige dat vaststaat, is dat het fantastisch moet zijn het te hebben.


IQ meten blijft lastige kwestie

Leuk, zo'n IQ. Vervelend alleen dat het een lastig te meten begrip is, bestaand uit allerlei deelvaardigheden die tijdens het leven kunnen schommelen. 'De gemeten IQ-score cirkelt altijd rond de ware IQ-score', aldus Marcel Veenman, ontwikkelingspsycholoog te Leiden. 'Als ik bij een kind grote sprongen zou waarnemen, zou ik op mijn hoede zijn. Grote sprongen achteruit kunnen erop wijzen dat er meer aan de hand is. Grote sprongen voorwaarts zijn onschuldiger: die duiden op een groeispurt.'


Hoogleraar Wilma Resing wijst op de vele factoren die de IQ-test kunnen verstoren: de tijd van de dag, hoeveel zin de deelnemer heeft, hoe iemand heeft geslapen. 'We vergeten weleens dat intelligentie niet vastligt.' Niet vreemd dus dat Resing en Veenman de vindingen uit Engeland eerst bevestigd willen zien. Resing: 'Ik weet niet of je hier niet een heleboel ruis ziet, en weinig effect.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden