beeldvormers

Zolang Lem Lem en haar baby gezien worden, is er hoop

Een hospitaal in de opstandige Ethiopische provincie Tigray. Lem Lem Haile­mariam is gewond geraakt bij het bombardement op een dagmarkt in Mekelle, waarbij zeker 64 doden en 180 ­gewonden vielen.  Beeld AFP
Een hospitaal in de opstandige Ethiopische provincie Tigray. Lem Lem Haile­mariam is gewond geraakt bij het bombardement op een dagmarkt in Mekelle, waarbij zeker 64 doden en 180 ­gewonden vielen.Beeld AFP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een dorstig klein lijfje in een oorlogssituatie.

De Japanse fotojournalist Yasuyoshi Chiba is gezegend met het vermogen in één opname een wereld aan verhalen te verbeelden. Kijk naar de foto die hij eind vorige week maakte in een ziekenhuis in de opstandige Ethiopische provincie Tigray en een waaier van informatie en emoties vouwt zich open. Ook als je niet meteen weet wat het tafereel dat hij vastlegde precies behelst, zie je hoe hij gruwel en tederheid samenbrengt.

Chiba’s foto toont de 40-jarige Lem Lem Hailemariam. Ze ligt op harde stoelen in een wachtruimte van het Ayder-ziekenhuis in de hoofdstad Mekelle, terwijl ze haar drie maanden oude baby borstvoeding geeft. Een handeling waarbij ze wordt bijgestaan door wel vijf medici, die een aura van bescherming en zorgzaamheid vormen. Het is een aangrijpend beeld, vooral als je weet dat dezer dagen uit Tigray de verschrikkelijkste foto’s komen van slachtoffers van de oorlog tussen de naar onafhankelijkheid strevende rebellen enerzijds, en anderzijds het Ethiopische regeringsleger en het buurland Eritrea, dat oude rekeningen vereffent. Zelfs in danteske omstandigheden is een gulzig lijfje van een paar kilo liefde en aandacht waard. Al die volwassenen in medisch tenue lijken zich vast te koesteren in dat straaltje licht in duistere tijden.

Waarom ligt de moeder daar? Ze is, zo meldt het bijschrift, gewond geraakt bij het bombardement op een dagmarkt in Mekelle waarbij zeker 64 doden en 180 gewonden vielen. Hailemariams knie is gebroken. Waarom ze niet in een ziekenhuisbed ligt, maar op dat metalen bankje? Omdat het hospitaal na het bombardement is overspoeld door gewonden, te veel om ze allemaal de troost van een bed te bieden.

Chiba spaart ons en zichzelf niet in zijn getuigenis van wat hij aantrof. Kinderen met grote wonden, kermend van pijn. Een vrouw wier gezicht een landkaart van verbranding toont, haar linkerarm is in verband gewikkeld (de foto stond woensdag prominent bij een verhaal van Volkskrant-correspondent Mark Schenkel). Ontvelde gezichten. Meer huilende kinderen. En al die ogen die zich in de camera boren, die shock verraden, alle begrip ontstegen.

Foto's uit Mekelle

De hel kent veel gedaanten en is niet gebonden aan één plaats. Maar als we hem zouden willen vinden, is Tigray the place to be. Al eerder besteedden we op deze plek aandacht aan het werk van AFP-fotograaf Eduardo Soteras, die eind 2020 als enige fotojournalist het bestaan van massagraven toonde in het toen van de buitenwereld afgesloten Tigray. Nu doet Chiba, als staffotograaf verbonden aan hetzelfde persbureau, in vergelijkbare omstandigheden iets soortgelijks.

De meest recente foto’s die Chiba verstuurde vanuit Mekelle zijn van 25 juni. Kort daarna nam de oorlog in Tigray een verrassende wending. De opstandelingen namen, zonder strijd, de hoofdstad Mekelle in, met 500 duizend inwoners, en het regeringsleger trok zich terug. Chiba’s laatste foto’s zijn alledaagse straatbeelden uit Mekelle - een nieuwsluwe dag, stilte voor de storm. Sindsdien zit Tigray op slot, vliegverbindingen en alle communicatie met het enorme gebied zijn verbroken. En hoewel de bevolking feestelijk reageerde op de omwenteling heeft het gebrek aan informatie uit de provincie iets onheilspellends.

Je blijft denken aan al die gewonden die lijden voor Chiba’s lens, en die even geen boodschap hebben aan de militaire ontwikkelingen. Het is ijdele hoop om te denken dat zij de laatste slachtoffers zijn in de strijd - zo wordt er gewaarschuwd voor grootschalige hongersnoden omdat oogsten door het geweld verloren zijn gegaan. In die zin is Chiba’s werk uit Mekelle misschien de opmaat voor nog veel meer gruwelen. De opmaat, maar ook een waarschuwing voor de humanitaire ramp die met internationale middelen misschien nog te voorkomen of beperken is.

In 2020 won Chiba de World Press Photo-prijs met een foto van een vreedzame demonstrant in Soedan die ’s avonds op straat een protestgedicht declameert - de verbeelding van verandering ten goede die gaande was in de toenmalige dictatuur. Chiba deed met dat beeld geen loze belofte. Daar kunnen we moed uit putten. Zolang Lem Lem Hailemariam en haar baby worden gezien, is er nog hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden