Zolang het zachte weer aanhoudt, blijft virus actief

Viroloog Chantal Reusken tilt het plastic deksel op en pakt een klein reageerbuisje uit de bak met droogijs. 'Hierin zitten stukjes vogellever en -hersenen die we hebben getest.'

Merel Usutu-virus Beeld RV

Ze loopt langs de centrale werkbank naar de andere kant van de steriele ruimte. 'En daar in de hoek hebben we tientallen druppels vogelbloed op papieren kaartjes laten drogen. Van kleine vogels hadden we één druppeltje nodig, van de grotere een buisje vol.'

In haar laboratorium op de zeventiende verdieping van het Erasmus MC, met uitzicht over in Rotterdam, stelde ze eind augustus voor de eerste keer vast dat het dodelijke Usutu-virus heerst onder Nederlandse merels. Inmiddels staat de teller op vijftien vastgestelde besmettingen. Door heel Nederland zijn minstens honderd dode merels geregistreerd.

Onderzoek naar vogelziekte Beeld Arie Kievit

De laatste weken kreeg Reusken geregeld pakketjes met merelbloed en -organen toegestuurd via de post. De meeste komen uit Noord-Brabant, Gelderland en Limburg, vermoedelijk omdat het Usutu-virus het land is binnengekomen door besmette trekvogels uit Duitsland.

Eén persoon heeft vier dode merels in zijn tuin aangetroffen, aldus Sovon Vogelonderzoek Nederland. En bij het Dutch Wildlife Health Centre in Utrecht kennen ze een melder die vijftien à twintig dode merels heeft aangetroffen bij zijn huis.

Het aantal dode vogels kan flink oplopen, denkt Reusken. Er is geen vaccin en duizenden tot zelfs tienduizenden merels kunnen volgens de viroloog aan het virus bezwijken.

Kan Usutu kwaad voor de mens?

Zoals veel diervirussen kan het Usutu-vogelvirus in zeldzame gevallen overslaan op de mens, waarschijnlijk door muggenbeten. Voor zo ver bekend heeft dat in Europa in het verleden bij vijf mensen tot hersenvliesontsteking geleid: drie keer in Kroatië en twee keer in Italië, en overigens altijd bij patiënten die een extreem verlaagde weerstand hadden, bijvoorbeeld door een chemokuur of transplantatie.

Dat infectie zeldzaam is en doorgaans ongevaarlijk, bleek toen onderzoekers in 2012 in een door Usutu getroffen gebied in Duitsland bloedmonsters controleerden van 4200 mensen. Slechts één persoon had afweerstoffen aangemaakt tegen het virus, wat erop duidt dat zijn immuunsysteem het virus had bestreden. De Duitser had er niets van gemerkt. Bij een andere controle, in Italië, ontdekte men vier mensen met antistoffen tegen Usutu, die ook geen van alle ziek waren geworden.

Nederland

In 2012 dook het Usutu-virus op in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, waar 300 duizend merels de dood vonden. Vorige maand dook het virus voor de eerste keer op in Nederland. 'Zolang het zachte weer aanhoudt, blijven de Nederlandse muggenpopulaties die het virus op de vogels overbrengen actief', zegt de viroloog.

Besmette vogels redden het vaak niet. 'De merels krijgen last van een verminderd reactievermogen door een hersenvliesontsteking. Hun evenwichtsorgaan raakt in de war, waardoor ze omvallen of in rondjes lopen. Ook zetten de veren op: ze worden een soort bolletjes. Merels die niet immuun zijn sterven na een dag of twee, drie.'

Zonder visuele symptomen is het lastig om het Usutu-virus te herkennen, zegt Marieke Grin van Stichting Vogelopvang Utrecht. 'In veel gevallen weten we niet precies wat zieke vogels mankeren. Bij griepachtige verschijnselen als snotterige ogen geven we ze een antibioticakuur; dat is meestal genoeg om te genezen.'

Viroloog Reusken haalt een buisje met merelbloed tevoorschijn en inspecteert haar laboratoriumspullen nog eens - een centrifuge voor reageerbuizen, wattenstaafjes speciaal voor snavels. Ze hoopt meer te weten te komen over het dodelijke vogelvirus. 'Samen met collega's uit België, Frankrijk en Duitsland gaan we het genoom van het Usutu-virus in kaart brengen. In Duitsland zijn drie varianten van het virus waargenomen. Eén daarvan is waarschijnlijk afkomstig van trekvogels die vanuit Afrika overvliegen.'

Onderzoek vogelziekte Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden