ZOIETS VAN TERUGSTUREN

De nieuwe kiezer van de Centrumdemocraten woont overal. In een keurige jaren zeventignieuwbouwwijk in Den Bosch bijvoorbeeld, met veel verkeersdrempels en weinig allochtonen....

OM MET de Achterhoekse havo-scholiere te beginnen: ze heet Marja, is zestien jaar, komt uit Silvolde en zou tot dusver CDA gestemd hebben omdat die partij het christelijk geloof als uitgangspunt heeft. Ze schrijft dat in haar opstel voor het vak maatschappijleer. 'Maar misschien denk ik er bij de volgende verkiezingen wel heel anders over, want de CD heeft ook hele sterke punten.'

Dat buitenlanders terug moeten naar hun eigen land, vindt ze bijvoorbeeld niet meer dan logisch. 'Als ze hier komen, krijgen ze een luxe woning die al helemaal is ingericht, en studenten moeten keilang wachten voor ze een kamer hebben. Of in Duitsland bijvoorbeeld. De Koerden en nog een groep hebben ruzie en bekogelen elkaar met molotov-cocktails, en dan krijgen de Duitsers de schuld. Dan heb ik zoiets van terugsturen. Of toen met die drugssmokkel. Bijna allemaal buitenlanders.

'Als wij daar komen, moeten wij ons aanpassen en hun taal spreken enzo. Maar als zij hier komen kan alles. Moskees, speciale scholing en allerlei cursussen. Dat slaat nergens op, vind ik. En wij moeten meer belasting betalen voor asielopvang. Ze moeten de problemen daar aanpakken. Ook hebben ze keiveel auto's voor hun huizen. Hier in Nederland en vaak in hun vaderland ook nog. Dat hebben wij toch ook niet. En zo zijn er nog meer dingen.'

Uit eigen ervaring kan ze niet putten. Er zn niet zo veel buitenlanders in Silvolde. Maar Marja heeft bij haar opstel een stukje uit De Telegraaf geplakt, over een asielzoeker die in een opvangcentrum in Leusden een politieagent heeft neergeschoten. 'Dat vind ik niet kunnen', schrijft ze er naast. 'Terug dus.'

'Ik weet niet of ik echt discrimineer, dat is de bedoeling niet', zegt Dirk Duivis in Haarlem. 'Ik heb net tweemaal mensen met pech langs de weg geholpen. Eén was een Italiaan en die ander een Japanner. Op de Albert Cuyp heb ik met allemaal zwarte jongens gebokst. Dat ging ook prima. Maar waar die mensen komen te wonen, verpaupert de boel. Dat heb je gezien in de Bijlmer, keurige flatjes, die heb ik zelf indertijd nog geschilderd.

'Ze slachten geiten op het balkon. Of ik dat gezien heb? Hier, vraag het mijn vrouw. Karin, dat is toch waar? Nou ja, er zaten wel botten bij. Maar dat weet je toch, dat doen ze. Ik moet er niet aan denken dat ik hier een buitenlander als buurman zou krijgen. Die mensen passen zich niet aan. Dat kunnen ze niet. Stel je voor dat je hier een moskee in de straat zou krijgen met van die luidsprekers. Ik zie Karin nog niet met een kort rokje daar naar binnen lopen. Ze lopen hier zelf met doeken over het hoofd.'

Het contact kwam tot stand via de autotelefoon. Duivis (41) is kleine zelfstandige: schilder en glaszetter. Hij heeft het druk en werkt zich, zegt hij, 'een slag in de rondte'. Voor zijn woning in het Vondelkwartier in Haarlem-Noord staat zijn zwarte sportwagen. Het is een smalle straat met keurige middenklassewoningen in een rij. Geen zwerfvuil op de stoep; verzorgde voortuintjes van waaruit de voorjaarsbollen omhoog schieten.

In de wijk waarin het Vondelkwartier ligt, Oud Schoten, met een gemiddeld welstandsniveau en niet veel allochtonen, stemde bij de gemeenteraadsverkiezingen ruim 6 procent op de CD. In de doorzon-woonkamer met plavuizen, blankhouten meubels en glanzend lijstwerk van koper, struikelt een energieke Duivis bijna over zijn woorden. Hij heeft, zegt hij, altijd gestemd op het CDA. Maar bij de raadsverkiezingen heeft hij voor het eerst het vakje rood gekleurd van een van de Centrumdemocraten.

De zoektocht naar de nieuwe, modale CD-kiezer voert ook naar Den Bosch. Naar Jan Thomassen, 47 jaar oud, constructieschilder maar sinds een auto-ongeluk in 1979 in de WAO. Zijn hobby was lesgeven aan kinderen op de sportschool, en voetbaltrainer voor de jeugd. Een grijze, timide, wat magere man met een kanarie als huisdier.

Halverwege het gesprek haalt hij een foto van de muur die getuigt van betere tijden: een gespierde Jan Thomassen in een sportschool die trekt aan zware halters. 'Dat is helemaal voorbij.'

In de identieke Bossche nieuwbouwwijken De Haren, de Donk en de Reit wonen behalve Thomassen 5.443 mensen, van wie 258 met de buitenlandse nationaliteit. Het barst er van de woonerven, verkeersdrempels, groenvoorzieningen en grijze vutters die hun hondje uitlaten. Het inkomen is door de bank genomen iets lager dan het gemiddelde van de stad, het aantal bijstandsgerechtigden hoger. En 11 procent van de kiezers stemde er op de Centrumdemocraten. Dat was niet eens zo veel in de stad waar de CD vanuit het niets 7,7 procent van de stemmen en drie zetels in de raad behaalde.

Thomassen: 'Ik ben een paar jaar lid en stond op de lijst om, hoe noem je dat, stemmen te vangen. Vanwege mijn handicap kan ik niet in de raad. Maar ik weet de weg in Den Bosch, ook voor John van der Steen. Die komt uit Vlissingen en is onze lijsttrekker. Ik was de speerpunt, het geheime wapen. Ik heb die drie zetels binnengehaald.

'Na dat ongeluk ben ik in de steek gelaten door de Nederlandse regering. Van een WAO-minimum kom je amper rond. Veel mensen leven in armoe van 1200 gulden per maand achter de gordijnen. Dat wil ik niet. Ik wil niet wegkruipen.

'Waarom dan gekozen voor de CD? Laten we eerlijk zijn. Ik kreeg zo'n papiertje in de bus. En een gulden is een daalder waard! Als ze alle asielverzoeken en illegalen in het buitenland helpen, kunnen ze met hetzelfde geld meer doen in Nederland. Nu gaat dat allemaal ten koste van de gehandicapten en de bejaarden.'

Ondernemer Duivis: 'Ze weten bij God niet waar ze met die mensen naar toe moeten. In kazernes die uitpuilen, in tenten, of zoals in Wassenaar waar ze houten barakken gaan bouwen. Het is net als met een bus waar zeventig mensen in kunnen, daar kun je er niet honderdvijftig in stoppen. Dan stikken er mensen. Daarom heb ik uit protest op de CD gestemd. Maar m'n kop ga ik heus niet kaal scheren en ik ga ook niet met een hakenkruis lopen.'

WAAROM, vragen we Thomassen in Den Bosch, koos hij als WAO'er eigenlijk niet voor een partij die het daadwerkelijk opneemt voor de uitkeringen en de sociaal zwakken? De CD stemde daar de afgelopen vier jaar immers vaak tégen.

Hij kijkt vragend en onzeker naar lijsttrekker Van der Steen, die zichzelf voor het gesprek heeft uitgenodigd. 'Eh. . . van de politiek heb ik dus niet zo veel verstand. Ik ben ontevreden over de hele boel. De bezem moet er een keer doorheen. En of de CD, als ze in de regering zou komen, alle beloftes zou nakomen, weet ik ook niet.

'Vóór de verkiezingen hoor je van alles over buitenlanders, maar daarna wordt het toch weer stil. Terwijl de mensen uit een ander land alles krijgen. Ze mogen gratis zwemmen. Ik wil ook wel lid worden van een zwembond. Ik heb vanwege mijn handicap gesproken bandjes, want ik kan bijna niet meer lezen. Het kost honderd gulden om daar lid van te zijn, maar dat kan ik niet meer opbrengen.'

Vorig jaar moest hij een speciale bril. Hij haalt hem uit de kast: het telescoop-model waarmee Annie M.G. Schmidt furore heeft gemaakt. 'Die kostte 163 gulden. Ik ben wel zes keer bij de sociale dienst geweest, maar die weten niet wat ze ermee aan moeten.' Volgt een stapel papieren. 'De huur gaat alweer omhoog. En kijk: het taxigeld is veranderd. Vroeger kreeg je geld, in totaal 2900 gulden. Nu krijg je twee pasjes. Daar staat een telefoonnummer op dat ik niet kan lezen.'

- Hier in Den Bosch zitten Bosnische vluchtelingen in de kazerne. Bent u daar tegen?

Thomassen: 'Het zijn er te veel. En ik had liever de gewonden en de oudere mensen gehad.'

- Het zijn nu vaak gezinnen of alleenstaande vrouwen met kinderen.

'Ja, die mogen natuurlijk ook gewoon blijven en naar school gaan.'

- In uw verkiezingsprogramma staat dat ze in werkkampementen moeten worden ondergebracht.

'Ja, eh, John. . . dat was toch iets met creatief bezig zijn? Ze moeten natuurlijk wel bezig zijn en voor hun eigen onderhoud zorgen. Anders is het te duur.'

Dirk Duivis: 'Echte politieke vluchtelingen moet je toelaten. Die zouden bij wijze van spreken in mijn tuinhuisje mogen. Maar dat zegt allemaal politiek vluchteling te zijn, daar heb ik mijn twijfels over. Er moet ook veel harder worden gestraft. Zo'n Marokkaan die in Amsterdam die sigarenhandelaar heeft doodgestoken. Zeggen ze dat wij als gemeenschap fouten hebben gemaakt. Ik was ook een kansarme jongen. Vanaf m'n derde heb ik in jeugdtehuizen gezeten. Niemand heeft me geholpen.

'Het gaat er helemaal niet om dat ik het beter moet krijgen. Nu draai ik lekker. Als ik het over drie jaar minder heb, waar krijg ik dan mijn geld vandaan? Dat zie je al met de AOW. Als er niet zo veel van die gasten waren, dan zou ik wat minder belasting kunnen betalen.'

Vreemdelingenhaat is verkeerd, zeggen ze. Maar zelf hebben ze er geen last van. Als het ontstaat, is dat de schuld van politici. Thomassen: 'Er zijn hier nu al Chinese, Iraanse en Turkse scholen in Den Bosch. Waar is dat voor nodig? Aparte kerken, dat mag van mij. Maar geen godsdienstoorlogen en daar ben ik wel bang voor. Er is nog geen echte rassenhaat. Maar het komt wel.

'De CD is daar niet verantwoordelijk voor. Ze pompen het zelf op, de politici en de media. Je kunt de televisie niet aanzetten of ze hebben het over asielzoekers. Geef de kinderen een mooie tekenfilm! Die kleintjes zeggen het al op straat hier: buitenlanders moeten weg. Dat is toch erg! En dat komt door de media. Die verdraaien ook de standpunten van de CD, en zetten ons soort mensen altijd in het verkeerde licht.'

John van der Steen: 'Is dat echt zo, Jan, van die Iraanse en Turkse scholen?'

Thomassen wappert zijn hand in oostelijke richting. 'Daar verderop, speciaal voor buitenlanders. En de Chinese school staat in de binnenstad.'

Na enig speurwerk bij de gemeente Den Bosch komt de gewraakte voorkeursbehandeling te voorschijn. Voor allochtone vrouwen bestaat inderdaad een zwemuurtje, zegt de voorlichtster. 'De vrouwen betalen een eigen bijdrage van een rijksdaalder per keer. Eén gulden minder dan een kaartje kost.'

En speciale scholen voor buitenlanders? Die zijn er niet. 'Wel twee opvangklassen bij bestaande basisscholen waar nieuwkomers maximaal één jaar les krijgen in de Nederlandse taal en cultuur.' De Chinese school dan? 'Dat is een particulier initiatief waar kinderen die gewoon naar de basisschool gaan, op zaterdag Chinees leren. Het wordt via een potje van het ministerie van Economische Zaken met achtduizend gulden per jaar gesubsidieerd om meer Taiwanese en Chinese bedrijven naar Den Bosch te lokken.'

VOOR dezelfde les maatschappijleer in Doetinchem maakte Halide (17) een opstel. Ze zit in de vierde klas van de havo, is in Turkije geboren maar woont sinds haar eerste in Nederland. 'Het is mij opgevallen dat mensen van de lagere klassen of opleidingen meer discrimineren dan van hogere opleidingen. Toen ik op de mavo zat was er meer discriminatie om me heen, ook van de leraren', schrijft ze.

'Ze zeggen dat Nederland vol is, maar een land kan nooit vol zijn, dat bestaat niet! En ze vinden dat er te veel buitenlanders zijn terwijl maar 4,5 procent van de hele bevolking ''anders'' is. En dat vinden ze een ramp. Die lui moeten zich niet zo aanstellen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden