Zoetstof: hoe slecht is het eigenlijk voor ons?

Beter/Eten

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: is de zoetstof stevia veiliger voor lijf en leden dan aspartaam?

Foto Eline van Strien

Ieder kind dat geboren wordt, houdt van zoet. De natuur heeft dat prachtig geregeld: moedermelk is namelijk ook zoet. Dat vergroot de overlevingskansen. Bij het ouder worden, leren we ook andere smaken waarderen. Toch is een voorkeur voor zoet niet alleen voor kinderen weggelegd. In Nederland eten we jaarlijks zo'n 34 kilo aan snoep. Dat levert de suikerindustrie ongeveer 3,6 miljard euro op, volgens de laatst beschikbare cijfers.

Suiker maakt dik en verwoest het gebit. En steeds meer studies laten zien dat suiker ontstekingshaardjes vormt en zo schade aanricht aan bijvoorbeeld bloedvaten en organen. Daarom vervangen veel consumenten suiker door kunstmatige zoetstoffen als aspartaam. Op internet heeft deze zoetstof een slechte naam. Je zou er (hersen)kanker en neurologische schade door oplopen en er onvruchtbaar van worden. Je kunt beter stevia nemen, zo klinkt het. Dat is van natuurlijke oorsprong en 'dus' veiliger.

Het heeft te maken met de wens van veel consumenten om zo natuurlijk mogelijk te eten, denkt Bernadette Ossendorp, biochemicus en hoofd van de afdeling Voedselveiligheid bij het RIVM, 'hoewel de natuur krioelt van giftige en dodelijke stoffen'.

Inmiddels zijn er 365 studies naar de veiligheid van aspartaam gepubliceerd. In twee Italiaanse dierenstudies kregen ratten kanker. Wat blijkt: de tumoren van de diertjes werden niet veroorzaakt door de aspartaam, maar waren het gevolg van chronische ontstekingen aan de ademhalingsorganen. De ratten waren al ziek nog voor ze getest werden. Tot overmaat van ramp klopte de statistiek niet.

'Dat was, kortom, een niet erg informerende proef', glimlacht Ossendorp. De Europese voedingswaakhond EFSA oordeelde dat er geen gevaren zijn voor de gezondheid bij het toegestane gebruik. Van aspartaam mag je dagelijks 40 milligram per kilo lichaamsgewicht per dag consumeren, voor steviolglycosiden geldt een maximum aanbevolen hoeveelheid van 4 milligram per kilo lichaamsgewicht per dag.

Stevia is een plantje, maar om het extract te verwerken in producten, worden er allerlei chemische processen op losgelaten en dan krijg je steviolglycosiden. Is dat dan een minder bewerkt product dan aspartaam? 'Nee', zegt Ossendorp. 'Het is lood om oud ijzer. Beide middelen zijn veilig, alleen de zoetkracht verschilt.'

Ook voedingswetenschapper Jaap Seidell vindt kunstmatige zoetstoffen ongevaarlijk: 'Er zijn de afgelopen vijftig jaar gigantische hoeveelheden zoetstoffen geconsumeerd zonder dat we uitbraken van allerlei afschuwelijke zeldzame ziekten zagen.' Wel vraagt hij zich af of ze invloed hebben op de samenstelling van darmbacteriën. In een Israëlische studie die gepubliceerd werd in Nature werden proefdieren ziek nadat een hoge dosis zoetstoffen hun darmflora veranderde.

Seidell: 'Het Voedingscentrum zegt dan: er is niets aantoonbaars mis en het is veilig bevonden door de EU. En biochemicus Martijn Katan stelt dat de ratten zo'n onrealistisch hoge dosis kregen dat zo'n studie voor mensen niets betekent. Ik zeg: we weten niet zeker of kunstmatige zoetstoffen een effect hebben op de gezondheid. Als er twijfels over zijn, kun je ze maar beter laten staan.'

Conclusie: bang zijn voor zoetstoffen is niet nodig. Of inflammatie van de darm optreedt en de darmflora erdoor verandert, weten we echter niet. Maar dat is geen criterium dat de EFSA meeneemt in haar onderzoeken naar de veiligheid van voedingsmiddelen. Al het zoet afwennen is niet per se nodig, maar kan ook geen kwaad.

Meer over