Zoetermeer knoeide met toezicht

Jaren achtereen zijn bewoners van Zoetermeer blootgesteld aan een kankerverwekkende stof, zonder dat de gemeente er iets aan deed...

Van onze verslaggever John Wanders

ZOETERMEER De gemeente Zoetermeer heeft ‘inadequaat’ gehandeld in haar milieutoezicht op het bedrijf Sterigenics. Hierdoor zijn circa 2.000 inwoners van Zoetermeer jarenlang blootgesteld aan te hoge concentraties van de kankerverwekkende stof ethyleenoxide zonder dat er een haan naar kraaide.

Dit stelt de onafhankelijke onderzoekscommissie die in opdracht van de Zoetermeerse gemeenteraad de besluitvorming rond Sterigenics reconstrueerde. De commissie, onder leiding van oud-minister Frank de Grave (VVD), oordeelt vernietigend over de bestuurscultuur in Zoetermeer. Ze hanteert daarbij de termen ‘ongehoord’, ‘onacceptabel’, ‘onbegrijpelijk’ en ‘laakbaar’.

De gemeente heeft volgens de commissie ‘onaanvaardbare risico's genomen met betrekking tot de volksgezondheid’.

Ook de werknemers van Sterigenics en die van naburige bedrijven zijn blootgesteld aan te hoge concentraties ethyleenoxide. Toen een klokkeluider – een voormalige uitzendkracht bij Sterigenics – in april 2009 aan de bel trok bij de milieu-inspectie van de gemeente, duurde het nog tot december 2009 alvorens de gemeenteraad en de omwonenden van het bedrijf werden geïnformeerd.

Onthutsend
‘Het meest onthutsende hieraan is dat het meer dan vijf maanden duurde voordat de wethouder werd ingelicht’, vindt De Grave. ‘Terwijl je bij een kwestie als deze juist grote urgentie verwacht. De bestuurders in Zoetermeer moeten zich afvragen hoe het kan dat hun ambtenaren dit soort zaken niet meteen melden.’

De onderzoekscommissie gaat er overigens van uit dat de concentraties van het kankerverwekkende ethyleenoxide niet dermate hoog waren dat ze in Zoetermeer (121.000 inwoners) zullen resulteren in een hoger aantal gevallen van kanker. ‘Het RIVM schat het risico op 1 op de 100.000 inwoners. Dat vind je bij een blootgestelde populatie van 2.000 niet meer terug’, aldus commissielid Joris IJzermans. De commissie dringt aan op langdurig vervolgonderzoek.

Sterigenics, een Amerikaans bedrijf dat medische instrumenten en kleding steriliseert, heeft sinds 1973 een vestiging in Zoetermeer. Die ligt vlakbij een woonwijk en een volkstuinencomplex. Bij het sterilisatieproces wordt ethyleenoxide uitgestoten via een pijp.

De commissie-De Grave constateerde dat de gemeente vanaf 1988 eisen ging stellen aan de uitstoot van ethyleenoxide. Tot in 2002 bleef zij in gesprek met Sterigenics met het doel het bedrijf aan te zetten tot naleving van de gestelde emissienormen. Sterigenics overschreed die normen continu. De gemeente gedoogde dat, maar drong aanvankelijk wel aan op investeringen die de uitstoot van ethyleenoxide zouden doen verminderen.

Na 2002 was bij de gemeente Zoetermeer van brede bekommernis om naleving van de normen door Sterigenics geen sprake meer, concludeert de onderzoekscommissie. Integendeel: ‘Het dossier-Sterigenics verdween zeven jaar van de bestuurlijke radar.’

Incidentenpolitiek
Hoe dat kon? De Grave: ‘Er kwam een nieuwe wethouder, er kwam een nieuwe raadsgriffier, dossiers werden niet overgedragen. Besluiten van het college werden niet uitgevoerd. Het was incidentenpolitiek. Een collectief geheugen ontbrak. Het dossier-Sterigenics werd feitelijk zeven jaar lang door niet meer dan één ambtenaar behandeld.’ En die ambtenaar dacht dat het met de gezondheidsrisico’s wel meeviel, aldus de commissie.

Noch de vuurwerkramp in Enschede, noch de oudejaarsbrand in Volendam vormden voor het ambtelijk apparaat aanleiding de kwestie-Sterigenics weer naar het niveau van de wethouder te tillen. ‘De sensitiviteit voor wat een bestuurder moet weten, ontbrak op ambtelijk niveau’, stelt De Grave.

De onderzoekscommissie stelde tot haar ‘verbijstering’ vast dat alle door haar geïnterviewde Zoetermeerse raadsleden, maar ook leden van het college het bedrijf Sterigenics niet kenden. Hoogstens van een bezoekje ter gelegenheid van de uitreiking van een prijs voor ‘goed ondernemerschap’. Zoetermeer had in de beleving van de raadsleden geen zware industrie of bedrijven met risico’s voor milieu en gezondheid. Terwijl er in 1995 nog een ontploffing was geweest bij Sterigenics.

Begin dit jaar trad in Zoetermeer een wethouder af vanwege de kwestie. Diezelfde CDA-wethouder keerde na de verkiezingen van maart terug in het nieuwe college, nu met een andere portefeuille.

Eind dit jaar vertrekt Sterigenics uit Zoetermeer. Het bedrijf krijgt van de gemeente 450 duizend euro mee als bijdrage in de verhuiskosten naar het buitenland. De gemeenteraad van Zoetermeer debatteert komende donderdag over de bevindingen van de commissie-De Grave. Tot die tijd wil het college van B en W geen reactie geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden