nieuws zoete moeder

Zoete Moeder van Den Bosch kan nog eeuwen mee

Het beroemdste Mariabeeld van Nederland blijkt na onderzoek niet alleen nog ouder dan gedacht, maar ook in een puike conditie. 

Expert Arnold Truyen onderzoekt de Zoete Moeder. Beeld Stichting Restauratie Atelier Limburg

De Zoete Lieve Vrouw van ’s-Hertogenbosch, misschien wel het bekendste Mariabeeld van Nederland, is nog ouder dan tot dusver gedacht. Het devotiebeeld in de Sint-Janskathedraal wordt op stilistische gronden gedateerd tussen 1270 en 1310. Dat blijkt uit onderzoek van expert Arnold Truyen van de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL), die de Zoete Moeder vorig jaar heeft onderzocht en gerestaureerd.

Het eeuwenoude beeld verkeert ook nog eens in een puike conditie, zo vertelt hij woensdag tijdens een presentatie in de plebanie, de pastorie van de Sint-Jan. Truyen heeft losse verflagen vastgezet, scheurtjes opgevuld en de neus van Maria geretoucheerd. De Zoete Moeder van Den Bosch kan volgens hem ‘nog eeuwen mee’. Wel waarschuwt hij gelovigen en anderen voorzichtig om te gaan met de fragiele verflaag.

Tot voor kort werd ervan uitgegaan dat het eikenhouten beeld ergens in de 14de eeuw is gemaakt, in ieder geval vóór 1380, het jaar waarin het beeld van de Zoete Moeder tijdens de bouw van de kathedraal bij toeval door een jonge gezel tussen een bundel planken zou zijn ontdekt. Hij was op zoek naar brandhout en wilde het beeld aanvankelijk in stukken hakken. Zijn baas voorkwam dat – het Mariabeeld belandde in de Mariakapel van de kathedraal en wordt daar sindsdien vereerd. Het kindeke Jezus zou enkele weken later zijn gevonden en op de linkerarm van Maria zijn gespijkerd.

Het gerestaureerde Mariabeeld in de nieuwe schutsmantel. Beeld Studio Vincent Blom

Vijfhonderd wonderen

Aan het beeld worden bijna 500 wonderen toegeschreven, die zijn opgetekend in het Mirakelboek en vooral wonderbaarlijke genezingen betreffen tussen 1382 en 1603. Toen ’s-Hertogenbosch in 1629 in handen viel van de protestanten, werd de Zoete Lieve Vrouw via Antwerpen naar Brussel gesmokkeld, om na veel gesteggel pas in 1853 terug te keren naar Den Bosch.

Het was dan ook groot nieuws in de Brabantse hoofdstad toen het Mariabeeld vorig jaar voor het eerst in 165 jaar de bisschopsstad verliet voor restauratie en onderzoek in het Maastrichtse atelier. Een week lang boog Truyen zich over het beeld, dat als een patiënt op de operatietafel lag. Hij maakte röntgenfoto’s, tuurde door de stereomicroscoop en bracht (naast de restauratie) met de nieuwste technologische mogelijkheden ook enkele ‘geheimen’ aan het licht.

Zo blijkt het beeldje helemaal niet vaak te zijn overgeschilderd in de loop der eeuwen. Slechts twee keer: de laatste verflaag werd vermoedelijk al aangebracht na de felle brand in de Mariakapel in 1382, die ook beschreven wordt in het Mirakelboek. Het hout onder die verflaag is daardoor op enkele plekken verkoold, maar de verbranding is niet diep doorgegaan.

Het beeld van Maria werd destijds door enkele mensen uit het vuur gered en geblust. Het was gehavend, maar werd in vier uur tijd weer bijgeschilderd en opgeknapt en in een grote processie teruggebracht naar de kapel.

Eeuwenoude spijkers 

De onderzoeker ontdekte via röntgenfoto’s ook circa vijftien eeuwenoude spijkers in het beeld, waarschijnlijk voor de ophanging van een mantel of hoofddoek. Ook zijn ooit vishaakjes gebruikt om Maria te voorzien van oorbellen. Enkele plooien in de kleding van het Mariabeeld zijn weggesneden. ‘Mogelijk om te voorkomen dat een mantel op die plek te veel naar voren bolde, waardoor het leek alsof Maria in verwachting was’, aldus Truyen.

Ted Sanders van de Broederschap van Onze Lieve Vrouw is blij met de resultaten van het onderzoek, die volgens hem eens te meer ‘de authenticiteit van het beeld bevestigen’. Op basis van het Mirakelboek dacht de broederschap dat het beeld uit 1340 dateert, maar het blijkt tientallen jaren ouder. Ook werd gevreesd voor houtworm en vermolming – dat blijkt reuze mee te vallen. Sanders: ‘Het heeft ons ontzag voor de Zoete Moeder, die al eeuwenlang wordt vereerd, alleen maar vergroot.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.