Zoet toneel over verbroederende angst alleen te staan

Nazareth, Lourdes, Neerijnen door ELS. Regie: Arie de Mol. Van 2 t/m 6 januari in Theater Bellevue Amsterdam...

RONALD OCKHUYSEN

Een beetje op een kind lijkt Jozef, zo rustig zittend in een hemels licht. Naast hem staat een aantal ikonen uitgestald. Een groot theatermaker was hij. Totdat God hem tijdens een voorstelling riep. Dat bevel vanuit het luchtruim, naar verluidt licht en zeker op hem ingesproken, deed Jozef van den Berg inzien wat het einddoel van zijn theatrale zoektocht was: God.

Nazareth, Lourdes, Neerijnen noemt theatergroep ELS het laatste deel van haar drieluik Leed der gevoellozen. In 1994 speelde ELS het eerste deel, een broze bewerking van Gorki's Zomergasten. Begin dit jaar verraste de groep met een lichte maar dwingende bewerking van Shakespeare's Timon van Athene. Verlies, daar gaat Leed der gevoellozen over, en na het verlies van emoties en materieel verlies behandelt ELS ditmaal het verlies van spirituele waarden.

Opmerkelijk aan Nazareth, Lourdes, Neerijnen is dat de tekst niet, zoals bij de voorgaande edities, een extract is van een toneelklassieker. De voorstelling is het puike resultaat van een collectieve produktie. Op basis van improvisaties ontstonden scènes die vervolgens tot een voorstelling zijn omgesmeed.

Op papier lijkt het door ELS betreden pad van improvisaties en spiritualiteit spekglad, maar wie Nazareth, Lourdes, Neerijnen ziet, weet op stel en sprong dat het derde deel van Leed der gevoellozen niet wezenlijk afwijkt van de twee voorgangers. Regisseur Arie de Mol werkte met zijn acteurs opnieuw aan een transparante speelstijl; bij ELS laat het zich moeilijk raden of de acteur een rol speelt of dat hij op persoonlijke titel een betoog houdt. Die presentatievorm maakt het persoonlijke engagement van de ELS-spelers tot een fraaie, lichte nevel die de blik op de voorstelling niet hindert.

In Nazareth, Lourdes, Neerijnen schetst ELS hoe door de eeuwen heen met het geloof in God is omgegaan. De voorstelling is opgesplitst in drie delen: in Nazareth nemen de acteurs poses aan zodat er tableau's ontstaan zoals wij die kennen uit schilderkunst. De geboorte van Jezus, zijn kruiziging en talloze wonderen en moordpartijen worden in ras tempo verbeeld, alsof ELS wil benadrukken hoe vergankelijk een begrip als waarheid eigenlijk is.

Ook in Neerijnen, het afsluitende, epische toneelstukje over de tot God bekeerde theatermaker Jozef van den Berg, kiest ELS voor een andere invalshoek dan de meest gangbare: niet Van den Berg maar de zogenaamd meelevende bezoekers van zijn schamele onderkomen worden als dwepers neergezet.

Tussen die twee delen in speelt ELS Lourdes, het meest bijtende deel van de avond. Daarin kletst een groep verlamde patiënten in afwachting van een duik in genezend water voor zich uit over hun levens die veel weg hebben van een slechte nabootsing van de slaap.

Lourdes is op en top ELS: zonder letterlijk het hoge woord uit te spreken blijkt de groep in staat om met zoet toneel uitspraken te doen over de verbroederende angst om alleen te komen te staan in dit op papier volmaakte leven.

Ronald Ockhuysen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden