Zoet plus zout laat lichten branden

Wageningse onderzoekers denken flink wat energie te kunnen opwekken met een rivier- en zeewatersysteem in Zeeland. Hoeveel Watt? Door René Didde..

Denkend aan duurzame energie, ziet hij brede rivieren traag door oneindig laagland gaan. En niet alleen oneindig, maar ook eindeloos. Want de Wageningse hoogleraar Cees Buisman heeft berekend dat elke kubieke meter rivierwater per seconde 1 miljoen Watt aan elektrisch vermogen bevat. ‘Minder dan de helft van het Rijn- en Waalwater biedt voldoende capaciteit om minstens één forse kolencentrale te vervangen’, zegt de hoogleraar milieutechnologie van Wageningen Universiteit en Researchcentrum (WUR).

Vlak voordat het de zee in stroomt, wil Buisman het zoete rivierwater in contact brengen met het zoute zeewater. ‘Door gebruik te maken van het natuurlijke potentiaalverschil tussen beide is hier sprake van een harde vorm van duurzame energie, zonder afhankelijkheid van wind of zon’, aldus Buisman.

Blue Energy heet het principe waarmee de Wageningse onderzoeksgroep in samenwerking met het waterinstituut Wetsus in Leeuwarden al eerder de aandacht trok. De zoutzoetwaterstroom wordt opgewekt met selectieve membranen (zie kader).

Er zijn plannen voor een stroomfabriek van 250 miljoen Watt in de Afsluitdijk, maar een nieuwe schets rept van een nog veel ambitieuzer plan. Op de Philipsdam in Zeeland zou 1 miljard Watt (1000 MW) aan zoetzoute stroom kunnen worden opgewekt, denken de onderzoekers. ‘Het rivierwater uit de Waal stroomt via Merwede en Hollands Diep naar het Volkerak en Krammer. Het zoute water wordt ingenomen uit de Oosterschelde’, zegt Buisman.

Bij de stroomopwekking ontstaat brak water. En dat kan mooi aan de andere kant van de Grevelingendam het Grevelingenmeer worden ingepompt, aldus WUR. ‘Het Grevelingenmeer is een zout meer met stilstaand water. Wanneer er ook zeewater wordt ingelaten, kan het meer een soort getijdenwerking krijgen’, zegt Buisman.

Hoewel er nog veel onderzoek moet worden gedaan, denken ecologen van Imares in Wageningen, het instituut voor strategisch en toegepast marien ecologisch onderzoek, dat het zeer zeldzame zeegras weer op de bodem van het Grevelingenmeer kan gedijen wanneer er helder brak water wordt gespuid. Anderzijds wijzen ze erop dat de inname van grote hoeveelheden water bedreigend kan zijn voor het waterleven.

Belangrijk is ook de vraag of de enorme plens rivierwater van 1000 kubieke meter per seconde door het Volkerak kan. ‘Ik heb het plan niet uitvoerig bestudeerd, maar ik denk dat het mogelijk is’, zegt energiewaterbouwkundige Hans van Duivendijk van de TU Delft. ‘Ook de instroom van 1000 kubieke meter water naar het Grevelingenmeer lijkt me geen bezwaar. Misschien kan dat worden gecombineerd met getijdenenergie. Het idee is de moeite van het bestuderen waard’, aldus Van Duivendijk.

Hij vindt wel dat er een minimumafvoer van Waalwater via de Nieuwe Waterweg moet worden gegarandeerd. Volgens WUR blijft er voldoende rivierwater door de Nieuwe Waterweg stromen om de scheepvaart te waarborgen én de oprukkende zoutwatertong uit zee een halt toe te roepen. De Volkerakdam moet dat regelen.

Vorig jaar werd de claim van Blue Energy in twijfel getrokken. In opdracht van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) stelde prof. Hans de Wit, elektrochemicus aan de TU Delft, een onderzoek in en kwam tot de conclusie dat het rivierwater veel minder intensief kon worden benut vanwege het drukke scheepsverkeer. Ook noemde hij de prijs van membranen een factor honderd tot duizend te hoog en vreesde hij voor vervuiling en het dichtslibben van de membranen.

Nu reageert De Wit verrast. ‘Ik hoor voor het eerst van dit plan voor Zeeland. Als het waar is dat 1000 kuub per seconde haalbaar is, dan ligt daar potentieel een vermogen van 1000 MW. Dat komt overeen met een flinke kolencentrale, oftewel 5 procent van de Nederlandse elektriciteitsproductie.’ Wel voorziet hij infrastructuurtechnische vragen. ‘Het zal een enorm complex op de dam worden, maar misschien kan dat in Zeeland.’

Blue Energy moet zich eerst bewijzen op het niveau van 1000 Watt (even veel als een kleine stofzuiger), een miljoen keer zo klein als het Philipsdamplan. Begin juni wordt daartoe een proeffabriek bij Frisia Zout in Harlingen geopend door minister Van der Hoeven van Economische Zaken. ‘Het opgestelde vermogen van 1000 Watt gaan we opschalen tot 10.000 Watt’, zegt promovendus Jan Post, die zowel bij WUR als bij het technologisch instituut Wetsus het Blue Energy-principe optimaliseert.

Door het stapsgewijs vergroten van het vermogen denken de onderzoekers dat er op de Afsluitdijk een centrale van 200 tot 250 MW kan verrijzen. ‘Het zoete IJsselmeerwater, aangevuld door de IJssel, kan juist op de Afsluitdijk in contact worden gebracht met zout water uit de Waddenzee’, aldus Post.

Net als in Zeeland is ook hier de natuur beter af, denkt hij. ‘Nu wordt het zoete water in een tijdsbestek van enkele uren gespuid op de Waddenzee, een ritueel dat dagelijks een flinke berg zoutwaterflora in de Waddenzee de das om doet, waarbij ook honderden platvissen het loodje leggen’, zegt Post.

Hij denkt dat het Blue Energy-water een geleidelijk oplopende gradiënt naar het zoute zeewater zal teweegbrengen. Energiebedrijf Eneco en ook Rijkswaterstaat zien heil in het plan. Onlangs ondertekenden zij een letter of intent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.