Zoektocht naar de opkomst van dance

'Door!' doet een serieuze poging de opkomst van dance in Nederland te verklaren. De jonge auteurs zijn fan, maar verrichtten ook gedegen onderzoek....

Vreemd eigenlijk. Geen genre heeft de afgelopen vijftien jaar zo'n zwaar stempel gedrukt op de Nederlandse popmuziek als dance. Met een omzet van een half miljard euro is het de melkkoe van de Nederlandse muziekindustrie. Het heeft zelfs als enige een volbloed Nederlandse jeugdcultuur voortgebracht: gabber. Maar een fatsoenlijk boek of degelijke documentaire over de Nederlandse dancescene is er niet. We moeten het doen met de bioscoopfilm Naar de klote! (1996) of Release, de full colour bedrijfskroniek van danceconglomeraat ID & T ter ere van haar tienjarig bestaan.

Zestien jaar na de eerste houseparty in Nederland is er nu dan eindelijk het boek dat een serieuze poging doet de opkomst van dance te verklaren: Door! - dance in Nederland van Arne van Terphoven (1981) en Toon Beemsterboer (1980).

De jonge auteurs hebben hun expertise opgedaan met nachtenlang veldwerk. Het enthousiasme voor het onderwerp spat van de pagina's. De 'ontlading op de dansvloer' is steevast 'orgastisch', het publiek wordt 'tot grote hoogte opgezweept' door een dj die 'als een lawine voortraast'. En wie knuffelt op een feest moet wel aan de 'wonderpil' zitten - alsof er geen gewone verliefde stelletjes bestaan.

Dit taalgebruik, dat zwelt en ronkt als de melodie van een trancenummer, wordt gecompenseerd door het gedegen onderzoek dat is verricht. Bij het schetsen van de begindagen van house citeren de twee auteurs rijkelijk uit De Groene Amsterdammer, muziekkrant Oor en de Volkskrant van eind jaren tachtig.

Maar de bulk van 254 pagina's bestaat uit interviews met iedereen die ook maar iets zinnigs over dance heeft te melden: van partybezoekers en journalisten tot trance-dj's en audiologen en andere (pseudo-)wetenschappers. In hoofdstukken met titels als Feestjes geven of Plaatjesdraaiers laten ze hun licht schijnen over vijftien jaar dance in Nederland. En, wel zo prettig voor de leek, door de auteurs aangevuld met informatieve voorbeelden uit de praktijk.

Als de vraag wordt gesteld waarom dance zo aan mode onderhevig is - elk seizoen een nieuw genre, zo lijkt het wel - wordt dat verduidelijkt aan de hand van grillige loopbaan van dj Joost van Bellen. Moeiteloos stapte deze Amsterdamse dj van 2 step-feestjes ('soms gingen er wel driehonderd flessen champagne op avond doorheen') over op electroclash ('de punkgedachte komt weer bovendrijven'). Het antwoordt luidt: omdat dj's als Joost van Bellen elke week draaien en wel mn vernieuwen om het publiek te blijven entertainen.

Meer esoterische analyses worden ook niet geschuwd. Een filosoof mag het verband leggen tussen een eeuwenoude Indiase levenbeschouwing als tantrisme en de roes van de nachtenlange dans. Leuk om te weten dat 'bij beide het sacrale van de aarde wordt erkent met het lichaam'. Maar het succesverhaal van dance wordt er niet mee verklaard.

Niettemin leveren zulke filosofietjes verrassende observaties op, wat Door! ook prikkelend maakt voor niet-ingewijden in de rituelen van dance. Zo plaats een socioloog de erotische spanning op houseparty's in het tijdsgewricht van safe sex na de eerste aids-epidemie iedereen loopt er wel sexy bij maar er wordt slechts geknuffeld. Al moet hierbij de rol van drugs niet worden onderschat - xtc is zoals bekend catastrofaal voor het paringsvermogen.

Soms vergaloppeert het auteursduo zich in het zoeken naar zulke alomvattende verklaringen. De anonimiteit van de dj zou een reactie zijn op de mega-sterren uit de jaren tachtig als Prince en Madonna, schrijven ze. De werkelijkheid is wat minder prozah: door de ruim voorradige xtc waren bezoekers van houseparty's gewoon meer geeresseerd in zichzelf dan in de dj.

De grootste verdienste van Door! is dan ook dat bijna alle kopstukken uit de muziekwereld aan het woord komen. En niemand kan zo treffend uitleggen hoe het ambacht van dj door de jaren is veranderd als DJ Tio en house-pionier Eddy de Clercq in een dubbelinterview.

Veel geerviewden nemen geen blad voor de mond. 'Sensation maakt van house een Disney-ervaring. Het is een show. Disney-house', aldus Wessel van Diepen, de man die de wereld opzadelde met de kleuter-dance van The Vengaboys, over het mega-spektakel in de Amsterdam Arena. De fossiele popjournalist Tom Engelshoven durft te beweren dat 'dance geen muziek heeft opgeleverd die waarde heeft'.

Het is niet de enige discutabele stelling in dit boek. 'Dance is minstens zo idealistisch geweest als flower power' schrijft Gert van Veen. Maar de journalist/muzikant/organisator is niet de eerste die idealisme en hedonisme met elkaar verwart. Want de love en peace op een houseparty gelden alleen voor het hier en nu. Alles wat een feest kan verknallen - racisme, geweld, burgelijke ambtenaren - moet worden uitgebannen. Bij flower power ging het om een persoonlijke bevrijding; bij dance om bevrijding van de dagelijkse beslommeringen, al dan niet een handje geholpen door chemische drugs.

Of zoals de twee samenstellers elders in het boek al relativeren: 'Alle hoogdravende verhalen ten spijt is een feest natuurlijk ook gewoon ordinaire behoeftebevrediging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden