Zoeken naar zoekende handen

'Jongens, lossen jullie dit verder zelf even op, daar is mijn bezoek, ik ben straks weer terug', wijst Jeroen Smeets....

'Niets is leuker dan samen concrete wetenschappelijke problemen oplossen', zegt Smeets, even later in zijn werkkamer. 'Als je oplossingen vindt, is dat enorm stimulerend. Ik doe dan ook niets liever dan nieuwe proeven opzetten, data analyseren en artikelen en papers redigeren.'

Op de vijftiende verdieping van het Erasmus MC in Rotterdam onderzoeken Jeroen Smeets (39) en zijn staf hoe de zintuiginformatie die zoekende handen oplevert door het brein wordt omgezet in een adequate armbeweging en wat daarbij de rol is van achtergrondinformatie.

Smeets doet het zelf even voor. Hij praat door terwijl hij tegelijk met een hand in zijn tas rommelt. 'Ik ben op zoek naar een pen', zegt hij, terwijl hij de verslaggever blijft aankijken. 'Ik voel hier nu een langwerpig object. Maar is dit een pen of een scherpe rand van de tas?. En als het een pen is, is het een balpen of een potlood? '

Zoeken, zo wil de onderzoeker maar zeggen, is een proces van selecteren en controleren, net zolang tot je het gevonden hebt of althans tevreden bent met het zoekresultaat. Zo'n proces kost tijd, al naar gelang de complexheid van de zoekopdracht.

Hij wil precies uitvogelen hoe de uitwisseling van informatie tussen hersenen en zoekende handen werkt. Daarom beplakt Smeets de handen van tientallen proefpersonen met minuscule lampjes die infrarood licht uitzenden. Dat licht wordt opgepikt door een camerasysteem, zodat met een frequentie van 300 keer per seconde bekend is waar de handen zich bevinden.

De geblinddoekte proefpersonen moeten vervolgens al voelend een kruisvormig viltje vinden tussen ronde exemplaren. Of, moeilijker, op de tast onderscheiden of er sprake is van gesloten cirkeltjes of bijna ronde letters C. Steeds worden reactietijd en bewegingssnelheid berekend. En de invloed van achterinformatie gemeten. Want als je weet dat je een kruisje moet vinden, gaat het zoekproces sneller dan wanneer de vorm van de afwijking onbekend is. En als je met twee handen mag tasten, verloopt het proces dan ook tweemaal zo snel?

Over pakweg vijf jaar moet hij het in de vingers hebben, een model dat de theorie van het menselijk zoeken beter verklaart. En dan een zo simpel mogelijk model. 'Liever een eenvoudig model dat 2/3 van de zoekende handen verklaart dan een drie keer zo complex model dat 3/4 verklaart.'

De nuttige toepassingen van zijn fundamentele onderzoek liggen voor het oprapen, vooral voor mensen met een visuele handicap. Slimmere NS-automaten bijvoorbeeld die ook slechtzienden aan een treinkaartje helpen. 'Of betere braille-achtige interfaces zodat blinden beter kunnen zoeken op het internet', zegt hij.

Ondanks deze maatschappelijke relevantie is Smeets drijfveer allereerst een persoonlijke onderzoeksfascinatie. 'Ik wil gewoon graag zelf weten hoe het werkt.' Op de lagere school was hij al een kereltje dat boekjes las over hoe de sterrenhemel in elkaar zat, en op de middelbare school verraadden hoge cijfers in exacte vakken een carrière in de wetenschap.

En dan niet de toegepaste zaken van technische universiteiten, maar het fundamentele vorsen van vraagstukken. Natuurkunde dus, waar Smeets in promoveerde. 'Toch besefte ik al snel dat het beschieten van koperkristallen met neon-atomen me op de lange termijn niet zou blijven boeien. Daarom stapte ik over op de fysica van de mens, het coördineren van armspieren in het bijzonder.'

Er zijn geen persoonlijke drijfveren in het spel. 'Geen slechtziende familieleden, partner of kinderen, gelukkig. Ook beschik ik zelf niet over een slechte motoriek in mijn arm, al ben ik geen sportief type.'

Zijn beweging beperkt zich tot heel hard naar het station fietsen, waar hij elke werkdag de trein van 06.49 uur naar Rotterdam neemt. In de trein begint de dag. Zijn laptop wijkt nimmer van zijn zijde.

Smeets werkt vier dagen van acht uur, exclusief de twee uur forenzen. De dagen zijn zoveel mogelijk gevuld met pure wetenschap: experimenten uitvoeren, data verzamelen en artikelen schrijven. 'Aan de papierwinkel die komt kijken bij het hoogleraarschap heb ik een hekel', zegt Smeets. 'Ook het opzetten van gehele onderwijsprogramma's trekt me niet. De status van het hoogleraarschap zal dus wel aan me voorbijgaan, tenzij er nog een buitengewoon hoogleraarschap voorbijkomt.'

Ondanks de afbakening van zijn werkuren, malen Smeets hersenen ook daarbuiten door. 'Als thuis de televisie niet kan boeien of de gedachten afdwalen tijdens het lezen van de krant, komt er soms een losse gedachte op. Die belandt linea recta in de laptop, terwijl ik gewoon televisie blijf kijken.'

'Ik zoek ook nog een aio', zegt Smeets, met brede handgebaren. 'Maar dat is een ander zoeken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden