ZOEKEN NAAR IETS DAT HEN VERRAADT

Voor Portraits in prisons maakte Luigi Gariglio portretten van mensen die gevangen zitten. Waarom, wordt niet duidelijk. Dat maakt zijn foto's des te schrijnender....

Merel Bem

Brede kaken. Een laag, hellend voorhoofd. Een haakneus. Lange armen. Voor Cesare Lombroso, een 19de-eeuwse Italiaanse criminoloog en groot voorstander van de leer der fysiognomie, was het duidelijk. Vertoonde iemand één of meerdere van deze lichamelijke ‘stigmata’, dan was diegene in de meeste gevallen een crimineel. Criminaliteit was een aangeboren afwijking, in sommige families kwam het wel voor, in andere niet.

Zo makkelijk is het niet meer, en zo is het natuurlijk ook nooit geweest. Uiterlijke kenmerken kunnen je behoorlijk voor de gek houden. In 2006 maakte de Italiaanse fotograaf Luigi Gariglio (1969) een portret van William. William oogt als een netjes geklede meneer van een jaar of 45 met bruine, ietwat melancholieke ogen, zijn zwarte kuif keurig netjes in een krul gekamd. William is een crimineel, maar dat is aan zijn vriendelijke voorkomen absoluut niet af te zien.

Voor zijn boek Portraits in prisons (vorig jaar verschenen in Italië, onlangs in Nederland uitgegeven door De Verbeelding in Amsterdam) reisde Gariglio sinds 1995 door Europa, van gevangenis naar gevangenis. Na zijn opleiding fotografie studeerde hij sociologie, gefascineerd als hij was door sociale structuren en processen. Die studie zette hij als het ware voort in zijn fotografische carrière.

Hij maakte onder andere fotoseries over vrouwelijke lap dancers, en over net uit de kast gekropen homoseksuelen. Daar tussendoor keerde hij steeds terug naar dat ene onderwerp: gevangenen, en later ook gevangenissen.

Portraits in prisons bestaat uit 42 portretten van mensen uit Schotland, Roemenië, Polen, Italië die om de een of andere reden gevangen zitten. Wat die redenen zijn, wordt niet duidelijk. Gariglio koos ervoor om bij de foto’s geen specifieke informatie over hen te vermelden. Hij noemt geen leeftijden, geen achternamen en vooral geen misdaden.

Ook de foto’s zelf zwijgen eigenlijk in alle talen over waarom bijvoorbeeld Mirga uit Polen vastzit. De achtergrond is neutraal: een gelige muur, en Mirga kijkt met een zwaar opgemaakt gezicht recht in de camera. Wat ze heeft gedaan? Aan haar gezicht is het niet af te lezen, net zomin als aan de onverschillige blik van Nelu uit Roemenië, of de licht glimlachende mond van Liliana uit Portugal.

Die afstandelijkheid van de klassieke, neutrale en simpele portretten maakt Gariglio’s boek schrijnend. Uit de titel heb je al kunnen opmaken dat deze mensen een verkeerde keuze hebben gemaakt, en ook al zie je dat niet aan ze, toch probeer je te zoeken naar iets dat hen verraadt. Een uiterlijk teken. Waardoor je als kijker ook weer vreselijk met je eigen vooroordelen om de oren wordt geslagen.

Komt nog bij dat hij de portretten afwisselde met interieurfoto’s van verschillende gevangenissen, waarvan hij er opvallend veel in Nederland maakte. De kale isoleercellen, de getraliede dikke deuren, anonieme gangen en cellen met een paar persoonlijke spullen – de fotograaf legde ze vast op een koele, registrerende manier.

Tenslotte voegde Gariglio nog fragmenten tekst toe, gefotografeerde handgeschreven brieven die de gevangenen voor hem schreven. Het is jammer dat die ertussen staan. Ook hier is gepoogd zo min mogelijk specifieke details te geven, zodat de opgeschreven gevoelens eigenlijk op iedereen kunnen slaan. Maar dat werkt toch niet zo goed, omdat zo de gemeenplaatsen die de fotografie nu juist wist te vermijden, alsnog worden aangedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden