Zoef, hoog in het dak van het doel

De route naar het WK-podium loopt via de strafcorner. In 1975 werd Paul Litjens voor Nederland de afmaker. Vanaf zondag moet Mink van der Weerden het beulswerk voltrekken. Vier kanonnen over die paar tellen tussen aangeven en scoren.

Mink van der Weerden


Geboren 14-2-1966


Interlands 215


Doelpunten 118


EK 1987 goud


Spelen 1988 brons


WK 1990 goud


Spelen 1996 goud


Clubs Laren, Amsterdam


Geboren 9-11-1947


Interlands 177


Doelpunten 268


WK 1973 goud


Champions Trophy 1981 goud


Club Kampong


Paul Litjens


Het geluid van een bal op de plank na een strafcorner is magisch, zegt Floris-Jan Bovelander, die 215 keer scoorde in 241 interlands. En elke corner is een theaterstuk. 'Het is vaak even stil in het stadion als de bal wordt aangegeven. De spanning wordt opgebouwd bij een strafcorner. Het publiek weet: er gaat iets gebeuren. Dan volgt de ontlading. Boem. Goal. De strafcorner mag nooit verdwijnen uit het hockey.'


De keeper en de strafcorner bepalen de kleur van de medaille, luidt het adagium van bondscoach Paul van Ass. Hij kent zijn klassieken. Op het WK in 1973 in het Wagener Stadion leunde Nederland op de strafcorner van Ties Kruize en de reflexen van de in 2009 overleden doelman Maarten Sikking. Hun teamgenoot Paul Litjens is topscorer aller tijden met 268 doelpunten.


Bovelander schoot het Nederlandse team in 1990 in Pakistan naar de wereldtitel en beëindigde zijn carrière zes jaar later in Atlanta met olympisch goud. De virtuoze aanvaller Taco van den Honert ontdekte in 1992 spelenderwijs de sleeppush en is in die rol de peetvader van zijn opvolgers Bram Lomans, Taeke Taekema en Mink van der Weerden.


De strafcornerspecialisten zijn de iconen van de hockeysport. In India is Litjens (66) een levende legende. De ballonkuiten van 'Floppie' of 'Boem Boem' Bovelander (48) en de trucs van Van den Honert (48) zijn ook in Pakistan een begrip.


De kanonnen houden een Nederlandse traditie in stand. Sinds 1973 plaveit de corner de weg naar het podium. Op het WK in Den Haag moet Mink van der Weerden (25), topscorer op de Spelen van Londen, het Nederlandse team voor het eerst sinds 1998 naar de wereldtitel pushen.


Litjens, Bovelander, Van den Honert en Van der Weerden; vier specialisten praten in Utrecht over het onderscheidende karakter van de strafcorner. 'Het is opvallend dat in die veertig jaar telkens een nieuwe cornerman is opgestaan', zegt Van den Honert. 'Het is ook belangrijk om als land een rolmodel te hebben', aldus Litjens. 'Daar kunnen andere teams tegen opkijken.'


Bovelander, lachend: 'Ik heb mijn zoontje wel uitgelegd dat hij mijn naam niet in een rijtje met Messi moet zetten. Met voetbal mag je hockey niet vergelijken.'


Paul Litjens: 'Het WK van 1973 werd nog op gras gespeeld. Er werd al serieus op de strafcorner getraind. We hadden nog geen videobeelden, maar gebruikten een stopwatch om te klokken hoe snel de bal werd aangeschoven. De bal werd destijds met de hand gestopt. Tijd was een belangrijke factor, want je had meer uitlopers dan nu. Het was druk in de cirkel.'


Als Kruize langdurig moet revalideren na een auto-ongeluk wordt Litjens vanaf 1975 de cornerman. Tim Steens verzorgt de handstop. 'En Ties ging aanslaan, vond ik wel een mooie verhouding.'


Op het zojuist ingevoerde kunstgras blijkt de strafcorner van Litjens een dodelijk wapen. 'Het was even wennen, de eerste kunstgrasvelden waren niet van hoge kwaliteit. Ik heb er diverse brandwonden opgelopen. En ik mocht nog hoog schieten. Als ik niemand had geraakt, was het geen gevaarlijk spel.'


Zijn record staat al 30 jaar. 'Het verbaast me wel', aldus Litjens. Of hij daarmee de beste strafcornerschutter ooit is? Het is alsof het Nederlandse team van 1973 wordt vergeleken met de ploeg van 2014, terwijl het hockey een metamorfose heeft ondergaan. Maar de cijfers liegen niet, zeggen Bovelander, Van den Honert en Van der Weerden. 'Paul was de beste.' Litjens: 'Ik spreek jullie niet tegen.'


Litjens, lachend: 'Ik weet niet of er een nog paar goals zijn bij verzonnen. Laatst is het logboek van oud-voorzitter Wim Cornelis teruggevonden. Hij was in die periode teammanager en hield alle statistieken bij.'


Misschien een tip voor Mink van der Weerden om het boek eens door te bladeren? Litjens, met gevoel voor ironie: 'Als het past binnen zijn arbeid-rustverhouding natuurlijk.'


Die was 40 jaar geleden nogal rekbaar, erkent Litjens. Met open mond luistert Van der Weerden naar de avonturen van zijn roemruchte voorganger. 'Tijdens toernooien waren we redelijk serieus', zegt Litjens. Nou ja, op een Champions Trophy na dan, toen Litjens na een avondje stappen om vijf uur 's ochtends terugkeerde in het hotel. 'We werden niet liederlijk dronken of zo. Maar wat moest je op de kamer?'


Bondscoach Wim van Heumen zat al in de lobby en toch werd Litjens niet op heterdaad betrapt. 'Wim vroeg me: jij ook al wakker, Paul? Ben je ook zo nerveus voor de halve finale? Niet echt nee, maar ik heb het wijselijk beaamd. En volgens mij heb ik die wedstrijd wel aardig gespeeld.'


Litjens stopte na het WK in 1982 in Bombay als international. Vier jaar later gaf Kruize het stokje tijdens het WK in Londen over aan Bovelander. Nederland eindigde roemloos als zevende. Bovelander: 'Ties of ik, dat gevecht ging een beetje buiten mij om. Ik dacht er niet over na. Toen het mijn beurt was, schoot ik de bal erin.


'Op het EK in 1987 moest ik even strijd voeren met Patrick Faber van Amsterdam over de corner. Ik zie nog die krantenkop voor me: Bovelander heeft al twee wedstrijden niet gescoord.' Van den Honert: 'Het was een kleine strijd, die niet zo lang duurde.' Bovelander: 'De volgende kop was: de nieuwe Litjens is geboren. Toen was het klaar.'


Litjens: 'Aan een wisseling van de strafcorner gaat vaak een hoop ellende vooraf. Toen Ties was hersteld van zijn ongeluk, kwam de vraag of hij de corner weer moest nemen. Ik weet nog dat ik voor een toernooi zelfs de plank niet raakte.


'Zag ik 's avonds een groepje spelers naar de kamer van bondscoach Wim van Heumen gaan. Zij zeiden dat het vijf voor twaalf was. Als je die corner niet maakt, komt er een ander. Niet scoren tast je gezag aan.'


Bovelander: 'Zoals dat vroeger alleen maar zou zijn gefeest en gedronken, bestaat ook de mythe dat ik altijd scoorde. Net als andere cornernemers had ik een percentage rond de 30 à 35 procent.' Van den Honert: 'Je maakte wel de belangrijke.'


Nadat bondscoach Paul van Ass Taeke Taekema voor de Spelen van Londen had laten afvallen, waren alle ogen gericht op diens vervanger Mink van der Weerden. 'Deze strijd was duidelijk zichtbaar, ook in de media. Ik dacht: ik doe mijn best en zie het wel. Het hielp dat de corner lekker liep.'


De ontlading bij Van der Weerden op de Spelen was intens. 'Vooral in de halve finale tegen Groot-Brittannië, toen ik de 3-1 maakte. Ik schreeuwde alles van me af. Ik voelde de druk dat ik het moest laten zien.' En wijzend op zijn gesprekspartners: 'Ik zit hier met mijn vijftig interlands naast drie helden, ik kom net kijken.'


Van den Honert: 'Ik pushte de bal op doel, alsof het een strafbal was. Die variant kwam uit de zaal. Na de Spelen van Barcelona in '92 moest de bal ook buiten de cirkel worden gestopt. Ik pushte met een lichte stick, maar hij was niet zo krom als de latere versie. Toen ging de bal bij de sleeppush als een katapult van je stick af.


'De techniek is veranderd, ik zou het nu niet meer kunnen. Strafcornerexpert Toon Siepman heeft mijn sleepbeweging en die van Lomans geanalyseerd en verfijnd. Bij een goede push maak je een zwiepje aan het einde van de beweging. Van der Weerden kan het ook, het is cruciaal voor een goede uitvoering.'


Van der Weerden: 'Ik voetbalde tot mijn tiende, de pushes van Taekema en Lomans zijn mijn eerste voorbeelden. Siepman had al met Lomans en Paumen gewerkt, toen hij ook mij ging trainen. Met hem heb ik duizenden ballen gepusht. Telkens stond het maximaal overbrengen van mijn kracht op de bal centraal. Vlak voor je de versnelling inzet, voel je of alles klopt. Dan vloeit de power als het ware langs je stick.'


Taeke Taekema omschreef de handelingen bij een strafcorner ooit als 'een pitstop in de Formule I van 3 seconden'.


Van der Weerden: 'Aangeven en stoppen gaat steeds sneller, omdat ook daarop specifiek wordt getraind. We gaan er geen halve seconde meer mee winnen. Veel harder zal het ook niet gaan. Ik kijk nooit op snelheidsmeters, maar ik haal ongeveer 120 kilometer per uur. De winst zit hem in de varianten, die we bewust achter de hand hebben gehouden voor het WK.'


Bovelander: 'De strafcorner is een psychologisch steekspel. Komt de keeper uit of niet? Hoe staan de lijnverdedigers opgesteld? Wie zetten we op de kop van de cirkel? Op de Spelen van Atlanta kwam Wouter van Pelt aanlopen om te zeggen dat we corner 2 gingen spelen. Wist ik veel wat corner 2 was?'


Van den Honert: 'Zei Flop: ik doe het zelf wel. In de olympische finale in '96 tegen Spanje kaatste de bal vanaf de plank bijna terug naar de middenlijn, zo hard was-ie.'


Van der Weerden: 'Wij kunnen beschikken over een fantastische database. Ik kan elke cornerverdediging terugzien op video, van de Australiërs zelfs van de laatste zes jaar. Maar ik hoef niet van alle kanten te worden bestookt met informatie.'


Litjens: 'Jij hebt die vergadering voor de strafcorner toch niet nodig? Het lijkt me zo nutteloos! Voor Mink is het simpel: pushen, goal. Een strafcorner nemen is toch vooral een gevoelskwestie.'


Al tijdens de Spelen van Seoel in 1988 voedde Bovelander de discussie over het gevaar van de strafcorner, toen hij de Duitse lijnverdediger Blöcher vol op het hoofd raakte. 'Het was een incident. Wij liepen 3 meter de cirkel in, de keeper en de lijnverdedigers liepen 3 meter uit. Dan sta je op een afstand van 4 meter tegenover elkaar.' Litjens: 'En rammen maar.'


Van den Honert: 'Na een corner van Floris stond bij de Argentijnse keeper de afdruk van zijn helm in zijn wang. Hij werd afgevoerd. Ik weet nog dat Alex Verga, vader van Valentin en destijds Argentijns international, tegen de tweede keeper zei: dat doet Floris niet nog eens. Vloog die bal weer onder zijn helm door. De keepers zijn nu beter beschermd.'


Bovelander: 'Ik vind die hoge backhands in de cirkel veel gevaarlijker dan de strafcorner.'


Zeker na de opkomst van de 'suïcidelopers' zou de corner te gevaarlijk zijn geworden. Het is wachten op de eerste dode, voorspelde trainer Toon Siepman in 2012 in de Volkskrant. Je zou de ziel uit de sport halen door de corner te schrappen, oordelen de schutters.


Litjens: 'De strafcorner blijft een uniek moment in de hockeysport, al is het met al die spelers in de cirkel bijna een rondetafelconferentie geworden. Het duurt nu te lang voor de corner is genomen.' Bovelander: 'Een strafcorner is niet voor niets een straf. Je moet een op drie keer kunnen scoren, anders wordt verdedigen wel heel gemakkelijk.'


Van den Honert: 'Ik wil de druk niet opvoeren, maar met zijn strafcorner kan Van der Weerden het verschil maken op het WK. Wij wisten vroeger ook dat we altijd de corner van Bovelander achter de hand hadden.'


Zo zal het gaan, als de hockeyers de WK-finale halen en in de slotminuut een strafcorner krijgen. Het wordt een ode aan een illuster verleden. Van der Weerden ziet de beelden voor zich. Litjens aarzelde nooit: boem, goal, op routine. Bovelander sjokte met afgezakte kousen naar de cirkel: pang, op de plank. Van den Honert vertrouwde blindelings op zijn techniek en pushte raak.


En daar staat Van der Weerden, met de geschiedenis als zijn souffleur. Hij laat zich inspireren door de grote namen uit het Nederlandse hockey en volgt automatisch hun spoor. De droom is tastbaar. 'Ik kan het. Ik doe het, volgens plan. Zoef, hoog in het dak van het doel, zoals ik het al tienduizend keer heb gedaan.'


Geboren 19-1-1966


Interlands 241


Doelpunten 215


EK 1987 goud


Spelen 1988 brons


WK 1990 goud


Spelen 1996 goud


Club Bloemendaal


Floris-Jan Bovelander


Geboren 19-10-1988


Interlands 54


Doelpunten 41


Spelen 2012 zilver


World League 2014 goud


Club Oranje Zwart


Taco van den Honert

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden