Column

Zodra Amsterdam uit beeld raakt, stapt televisie over op ondertiteling

Zodra Amsterdam en het Gooi uit beeld dreigen te raken, stapt televisie over op ondertiteling.

Jean-Pierre Geelen
Ulrum, het dorpje uit de documentaire Koppig dorp. Beeld EO
Ulrum, het dorpje uit de documentaire Koppig dorp.Beeld EO

Het 75-jarige weekblad Vrij Nederland (in EenVandaag ten grave gekust door biograaf John Jansen van Galen) maakte op de toppen van de roem een reportage over de pont van kwart over zeven over het IJ. De gewone mens ontdekt en ontleed door de media.

Sinds God uit Jorwerd is verdwenen, zijn de cameraploegen op het platteland verschenen. Het 'gewone leven' daar dreigt verloren te gaan. Afgelopen jaar liet de NCRV de zompige werkelijkheid van het krimpende Finsterwolde verfilmen in De brief van de burgemeester. De EO stalde voor Zes maanden in het armste dorp van Nederland twee verslaggevers twee verslaggevers in Oude Pekela.

En maandag was daar - de EO komt naar je toe! - Koppig dorp, een 2Doc over het Groningse krimpdorp Ulrum, nabij het Lauwersmeer.

Filmers Jaap van 't Kruis en Marco Nauta waren er met de neus in de boter gevallen, nadat het krimpende dorp met z'n 1.200 inwoners een subsidie van de provincie had gekregen van 1,5 miljoen euro. Er kwam het Project Ulrum 2034 om de leefbaarheid te vergroten. Projectleider Roelof Noorda bleek een prototype Ulrummer: een standvastig en sober man, met geborduurde Bijbelteksten aan de muur.

Een studente van de Rietveld Academie uit het verre Amsterdam wilde het sokkengilde Ulrum oprichten: sokken breien in de kleuren van Ulrum, om het dorp bekendheid te geven.

Haar begroeting aan de deur met 'hai, ik kom even wat sokkenwol brengen, voor de sokken' leek rechtstreeks ontleend aan postbode Siemen uit de VPRO-jeugdserie Zaai.

Sokken in de kleuren van Ulrum: daar leek een te kleine markt voor, maar de studente wist zeker dat 'ze in Amsterdam' dit echt 'helemaal leuk' zouden vinden, zei ze tegen een enthousiaste Ulrummer breister. 'Mensen willen daar echt wel voor betalen, want het is gewoon echt wel bijzonder.'

Zo kregen filmers en kijker meer cadeautjes. Het maakte Koppig dorp tot 'een menselijke film met tragikomische trekjes', zoals Van 't Kruis en Nauta zelf tegen Chris Kijne zeiden in Regisseurs aan tafel op NPODoc. Kijne zei chargerend dat hun film zich liet bekijken als één langgerekte LuckyTV, maar mij schoot vaker het werk van Alex van Warmerdam te binnen. Een leeg dorp, met een lege buurtsuper van de Spar die ten onder gaat aan de concurrentie in Leens, even verderop. De beheerder die zijn broodvak vult onder knalharde metalmuziek. Onvergetelijk ook de scène waarin hij thuis 'zijn negatieve energie' uitte met de computergame Grand Theft, waarin hij een winkel overviel met een stengun. De noorderlingen voorbij.

Sterkste punt was dat het verhaal in deze visueel aantrekkelijke film volledig verteld werd in scènes, zonder voice over. Zo ontstond een beeld over een dorpsgemeenschap waar iedereen het verdwijnen van de Spar betreurt, maar intussen wel massaal zijn boodschappen doet bij de concurrent in Leens. De Spar-eignaar, verbitterd: 'Ulrum lijkt een eenheid, maar als je je loep erbij houdt, zijn het allemaal losse zandkorrels.'

De film vertoonde nog een eigentijds verschijnsel: alle dialogen - best verstaanbaar - werden ondertiteld alsof het verre exoten betrof. Een fenomeen dat op tv steeds vaker om zich heen grijpt zodra Goois en Amsterdams uit beeld dreigen te raken: van Barbie tot Roy Donders en Frans Bauer kunnen ze niet meer zonder ondertiteling. Televisie treedt de zonderlingen naderbij, maar houdt ze toch op afstand. Een koppig verschijnsel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden